Hvar á sonur minn að geyma húsnæðis­sparnaðinn sinn?

Góð ávöxtun er að sjálfsögðu mikilvæg en þegar safnað er fyrir útborgun í fyrstu íbúð tökum við tillit til fleiri þátta. Fyrstu íbúðakaupin eru ekki aðeins nauðsynleg fjárfesting heldur er afar mikilvægt að þau heppnist vel. Því þarf að vanda bæði undirbúninginn og sparnaðinn. Þegar hinar ýmsu hliðar sparnaðarins hafa verið metnar ætti að verða auðveldara fyrir ykkur að velja það sem syni þínum hentar best.

Tímalengd sparnaðarins

Aðspurður um hentuga ávöxtunarkosti svara ég yfirleitt um hæl „hvenær stendur til að nota þessa peninga?“. Það er sennilega mikilvægasta spurningin í þessu samhengi. Almennt má nefnilega segja að því lengri tíma sem við höfum til að spara, þeim mun fleiri valkostir (og oft betri) standi okkur til boða.

Sem dæmi um slíkt má nefna að ef til stendur að kaupa íbúð á næstu örfáu misserum er sennilega ekki við hæfi að fjárfesta í kostum sem bera mikinn upphafskostnað. Sömuleiðis gæti veruleg og sennilega óréttlætanleg áhætta fylgt því að velja kosti sem sveiflast umtalsvert í verði, svo sem þegar stór hluti sparnaðar liggur í hlutabréfum. Því er langsamlega algengast að skammtímasparnaður sé geymdur á bankabókum eða í lausafjársjóðum.

Eftir því sem lengra er í fasteignakaupin verða fleiri kostir raunhæfir. Þegar sparað er til langs tíma er algengt að stillt sé upp vel dreifðu eignasafni, eða sparað í vel dreifðum (og alþjóðlegum) sjóði í þeirri viðleitni að ná fram sem mestri ávöxtun að teknu tilliti til áhættu.

Áhættan

Það skiptir nefnilega miklu máli að huga að þeirri áhættu sem fylgir ávöxtun og fjárfestingum, ekki síst þegar safnað er fyrir útborgun í íbúð. Verulegar verðsveiflur eru eðlilegur þáttur í því að fjárfesta á hlutabréfamörkuðum og ef sækja á þá góðu ávöxtun sem vænst er þarf sparifjáreigandinn að vera tilbúinn að þola þær sveiflur. En þær geta varað í fleiri ár og þegar kaupa á heimili er ekki víst að hægt sé að réttlæta slíka áhættu með væntingum um aukna ávöxtun. Eins og áður segir á þetta einkum við um skammtímasparnað, en til lengri tíma hafa sveiflur mun minni áhrif á öryggi fjárfestingarinnar.

Auk þess má nefna sem áhættuþátt að sé sparnaðurinn aðgengilegur, gætu sumir kannski freistast til þess að nýta féð í eitthvað annað en upphaflega stóð til. Því heyri ég reglulega að sótt sé í ávöxtunarkosti sem fela í sér bindingu eða einhvers konar fyrirhöfn við úttekt, svo lágmarka megi líkurnar á að farið sé út af sporinu.

Sparnaðarkostir

Áður en valið er á milli ólíkra ávöxtunarkosta þarf því að meta hve lengi skal sparað og hversu miklar verðsveiflur eru ásættanlegar. Lítum á nokkra sem gætu komið til greina:

Framtíðarreikningur: Það sem nú þegar er inni á framtíðarreikningnum má sennilega vera þar áfram, en ekki er gert ráð fyrir innborgunum eftir 18 ára aldur. Almennt eru þar nokkuð hærri verðtryggðir vextir en á öðrum verðtryggðum bókum og því getur framtíðarreikningurinn verið ákjósanlegur kostur ef áhugi er á verðtryggðri ávöxtun.

Sérstakir húsnæðissparnaðarreikningar: Ólíklegt er að betri vextir fáist á bankabókum en á reikningum sem sérstaklega eru hugsaðir fyrir húsnæðissparnað. Þeim fylgja þó ákveðnar takmarkanir, sem geta til dæmis verið hámarksaldur, að aðeins sé hægt að stofna slíkan reikning einu sinni og að honum sé lokað við úttekt. Manstu hvað ég nefndi varðandi freistingar og hættuna á að peningnum sé varið í eitthvað annað? Húsnæðissparnaðarreikningur gæti dregið úr hættunni á slíku.

Skammtímasjóðir: Mikið úrval sjóða er í boði á Íslandi. Þeir eru þægilegir að því leyti að lítið mál er að greiða þangað inn með reglubundnum hætti án lágmarksfjárhæða (eða með mjög lágum lágmarksfjárhæðum) og aðgengi að sparnaðinum er gott. Sjóðir eru sameiginleg fjárfesting þar sem sjóðstjóri dreifir eignum samkvæmt heimildum sjóðsins og sér því um vinnuna við að velja, dreifa og endurfjárfesta. Ýmsir skammtímasjóðir eru til, svo sem lausafjár- eða veltufjársjóðir. Þeim er ætlað að vera tiltölulega svipaðir bankareikningum í notkun, með litlum verðsveiflum og möguleika á sambærilegri eða betri ávöxtun. Þeir eru þó ekki alveg eins og bankareikningar og geta lækkað í verði. Eftir því sem reynt er að sækja meiri ávöxtun í sjóði er líklegt að verðsveiflur aukist og þar með áhætta til skamms tíma.

Mundu að skoða vel og vandlega þann kostnað sem fylgir sjóðum, svo sem kostnað við kaup og árlegum umsjónarlaunum.

Langtímasjóðir: Þegar ávaxtað er til langs tíma eykst raunhæft úrval sjóða. Þá er jafnvel verið að skoða sjóði sem fjárfesta í hinum ýmsu eignaflokkum eða að miklu leyti í hlutabréfum. Skoðaðu vel eignadreifingu slíkra sjóða. Því miður eru sjóðir sem sagðir eru bjóða upp á góða eignadreifingu ekki endilega jafn vel dreifðir og ætla mætti. Þannig ber nokkuð á því að slíkir sjóðir fjárfesti lítið utan landsteinanna.

Viðbótarlífeyrir og reglulegur sparnaður

Þegar valdar hafa verið ávöxtunarleiðir er tilvalið að skipuleggja sparnaðinn. Nýtið þessa reiknivél til að sjá hvernig hann færist nær markmiðinu sínu, að teknu tilliti til þess að húsnæðisverð gæti hækkað á sparnaðartímanum. Passaðu svo upp á að sonur þinn greiði í viðbótarlífeyrissparnað af laununum sínum og fái það mótframlag sem hann á rétt á. Þannig getur hann aukið við útborgunina þegar þar að kemur og nýtt sér skattfrjálsa ráðstöfun sparnaðarins, innan þeirra marka sem reglurnar heimila.

Endilega skilaðu til hans kveðju frá mér með óskum um gott gengi!