Heildarupphæðin 759 milljónir króna þegar hlé var gert á viðræðum

Frumvarpi forsætisráðherra til laga um heimild til að greiða bætur vegna sýknudóms Hæstaréttar í Guðmundar- og Geirfinnsmálinu hefur verið dreift á Alþingi. Þetta kemur fram í tilkynningu frá stjórnarráðinu.

Viðleitni stjórnvalda til að ná heildarsátt við hina sýknuðu og afkomendur þeirra hefur enn ekki borið árangur. Einn þeirra, Guðjón Skarphéðinsson, hefur höfðað mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Í tilkynningu stjórnarráðsins segir að frumvarpið sé lagt fram til að taka af öll tvímæli um eindreginn sáttavilja ríkisstjórnar og Alþingis. Tillaga um 759 milljónir króna í bótagreiðslur hafi verið á borðinu þegar hlé varð á viðræðum ríkislögmanns við hina sýknuðu og afkomendur þeirra.

Gert ráð fyrir skattfrjálsum bótum

Með dómi Hæstaréttar Íslands 27. september 2018 voru Kristján Viðar Júlíusson (áður Viðarsson), Sævar Marinó Ciesielski og Tryggvi Rúnar Leifsson sýknaðir af því að hafa orðið Guðmundi Einarssyni að bana í janúar 1974, Albert Klahn Skaftason af því að hafa tálmað rannsókn á brotinu og Guðjón Skarphéðinsson, Kristján Viðar og Sævar Marinó af því að hafa orðið Geirfinni Einarssyni að bana í nóvember 1974.

Með frumvarpinu er lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að greiða þeim bætur sem sýknaðir voru með dóminum og eftirlifandi mökum og börnum þeirra sýknuðu sem látnir eru. Í frumvarpinu kemur fram að enda þótt fjármunir geti aldrei bætt það tjón sem hinn rangláti dómur hefur valdið hinum sýknuðu og fjölskyldum þeirra sé eigi að síður nauðsynlegt að ríkisvaldið greiði bætur sem hluta af uppgjöri og viðurkenningu á rangindum.

Frumvarpið tryggir að sérstök lagaheimild standi að baki greiðslu bóta „með sanngirni og jafnræði gagnvart hinum sýknuðu og aðstandendum þeirra að leiðarljósi“ eins og segir á vef stjórnarráðsins. Þá er gert ráð fyrir skattfrelsi bóta.

Fram kemur í frumvarpinu að réttur aðila til að láta reyna á lögvarinn rétt sinn að öðru leyti fyrir dómi standi óhaggaður og þá komi bætur sem greiddar kunna að hafa verið samkvæmt lögunum til frádráttar.

Gengið er út frá því að samhliða framlagningu frumvarpsins og meðferð þess á Alþingi haldi viðræður við aðila máls áfram með það að markmiði að leita samkomulags um fjárhæð bóta og önnur atriði sem lúta að samfélagslegu uppgjöri málsins.

Í greinargerð sem fylgir frumvarpinu kemur fram að gengið sé út frá því að samhliða framlagningu frumvarpsins og meðferð þess á Alþingi haldi viðræður við aðila máls áfram til að leita samkomulags um fjárhæð bóta og önnur atriði sem lúta að uppgjöri vegna þessa máls.

759 milljónir krónur í heildarbætur

Lagt er til að sami grundvöllur búi að baki greiðslum til fimm aðila alls, þ.e. til þriggja eftirlifandi málsaðila og maka og barna hinna tveggja látnu. Svigrúm þurfi þó að vera til staðar til að taka tillit til einstaklingsbundinna aðstæðna.

„Í þeim viðræðum sem settur ríkislögmaður hefur átt við aðila málsins hefur 700–800 millj. kr. heildarfjárhæð verið rædd. Sú fjárhæð kann þó að taka einhverjum breytingum eftir framgangi samningaviðræðna,“ segir í greinagerðinni.

Þegar hlé varð á viðræðum nefndarinnar og síðar setts ríkislögmanns við aðila málsins var gert ráð fyrir að greiðslur til hinna sýknuðu og eftirlifandi maka og barna þeirra næmu um 70–80 þús. kr. fyrir hvern dag sem viðkomandi var sviptur frelsi og náði það bæði til gæsluvarðhalds og afplánunar. Miðað var við að bætur skiptust með eftirfarandi hætti á milli aðila:

15 milljónir króna til Alberts Klahns Skaftasonar, 145 milljónir króna til Guðjóns Skarphéðinssonar, 204 milljónir króna til Kristjáns Viðars Júlíussonar, 171 milljón króna til Tryggva Rúnars Leifssonar og 224 milljónir króna til Sævars Marinós Ciesielskis. Samtals var um 759 milljónir króna að ræða. Að auki var gert ráð fyrir skattfrelsi bótanna enda yrðu lög sett um það efni.

Frumvarpið og greinagerðina má lesa í heild hér.