Evra vs. króna. Áhuga­verð við­brögð við ótrú­legum vaxta­mun

Ég birti grein í síðustu viku þar sem ég reiknaði einföld dæmi um þann ótrúlega mun sem er á evruvöxtum og krónuvöxtum. Ekkert eitt atriði hækkar íbúðaverð jafnmikið á byggingarstigi og vaxtakostnaður verktaka á byggingartíma. Munurinn á húsnæðislánum fyrir venjulegt fólk á Íslandi og í Evrópu hleypur á milljóna tugum. Mánaðarlegar útborganir eru nær tvöfalt hærri.

Ísland á áratugalanga sögu um gengis- og vaxtasveiflur. Í það minnsta önnur hver kynslóð lendir í hrikalegri stöðu við að koma sér inn á húsnæðismarkað. Núverandi kynslóð er því miður ein af þeim.

Skila talsmenn atvinnulífs og launafólks auðu?

Í þessu ljósi er magnað að ýmsir talsmenn atvinnulífs og jafnvel verkalýðsfélaga virðast vilja láta nægja að taka á stöðunni í núinu. Það er vissulega mikilvægt og nýkynntur húsnæðispakki ríkisstjórnarinnar er mikilvægur líður í því. Með því að horfast ekki í augu við kerfisbundna krónu-vandann sem er undirliggjandi er hins vegar verið að segja það með öðrum orðum að viðkomandi séu sátt við íslenska vexti og vaxtakostnað. Með öðrum orðum að við eigum að sigla í sama ofur-vaxta sjó um alla framtíð, upp og niður hina ýktu efnahagslegu öldudali íslenska hagkerfisins.

Hverjar eru tölurnar fyrir þig? Milljónatugir á hverja íbúð.

Skoðum áhrifin á ungt fólk og húsnæðiskaupendur. Ítarleit á evrusvæðinu sýnir að meðalvextir á húsnæðislánum eru 3,3%, óverðtryggt. Á Íslandi er meðaltalið nú 9,15% óverðtryggt. Verðtryggðu lánin (þar sem yfir höfuð er hægt að fá þau) eru 4-5 prósent ofan á verðbólgu.

Ef við berum saman mánaðarlegar greiðslur og heildargreiðslur á óverðtryggðum evrulánunum og krónulánunum eru tölurnar þessar. Miðað við mánaðarlegar greiðslur af 60 milljóna króna láni til 25 ára eru mánaðarlegar greiðslur 509.000 kr. af krónuláninu en 293.000 kr af evruláninu. Þá er miðað við jafnar greiðslur (annuitets greiðslur) einsog er algengt í íbúðalánum.

Heildargreiðslur af 60 milljóna krónuláninu eru 152 milljónir króna á 25 árum. Sama fjölskylda hefði greitt 88 milljónir í heild af evruláninu. Munurinn er 64 milljónir eða 70%. Heildarvextirnir sem greiddir eru af evruláninu eru 28 milljónir en 92,7 milljónir af krónuláninu. Þetta geta allir sannreynt með aðgangi að lánareiknum eða hvaða gervigreindarforriti sem er.

Vaxtakostnaður verktaka er klikk

Kjörin sem verktökum bjóðast til framkvæmdalána eru ekki síður sláandi. Á evrusvæðinu eru óverðtryggðir vextir til einyrkja og smærri fyrirtækja um 3,95%, óverðtryggt. Upplýsingar um þessi skammtímalán eru mjög aðgengileg hjá Seðlabanka Evrópu. Ekki er eins mikið gagnsæi hér heima. Ætla mætti að kjörin sem biðust á Íslandi væru um 11-12%, miðað við stýrivexti. Það er þó aðeins í undantekningatilvikum. Samtök iðnaðarins hafa staðfest að algengir vextir af framkvæmdalánum til verktaka eru 16% hjá íslenskum bönkum og fjármögnunarfyrirtækjum.

Hvaða áhrif hefur þessi munur á fjármagnskostnað á byggingatíma? Miðað við 40 milljóna króna lán vegna framkvæmdar sem stendur í tvö og hálft ár eru evruvextirnir 3,9 milljónir en 12 milljónir af krónuláninu, miðað við 12% vexti. Kostnaðurinn er 16 milljónir ef krónuvextirnir eru 16% sem er miklu algengara. Með öðrum orðum leggst fjórfaldur fjármagnskostnaður ofan á byggingarkostnað íbúðar á Íslandi miðað við evrusvæðið. Af hverju er þetta ekki meira rætt? Samtök iðnaðarins eru öflug samtök og hafa barist fyrir fjölmörgu fyrir sína félagsmenn, en ótrúlega lítið fyrir lægri vöxtum. Þó segja félagsmenn í byggingariðnaði í könnun sem birt er á heimasíðu samtakanna að hár fjármagnskostnaður sinn helsta vanda. Alls 85% verktaka sögðu að háir vextir væru að hægja á íbúðauppbyggingu hjá sér. Og 95% verktaka sögðu háa vexti hægja á sölu íbúða og þar með sliga fyrirtækin.

Á ekki bara að bíða?

Það getur enginn neitað þeim gríðarlegu hagsmunum sem almenningur og fyrirtæki eiga undir því að evruvextir leysi krónuvexti af hólmi á Íslandi. Í því ljósi eru viðbrögð merkilegra margra í íslenskri umræðu merkileg. Það þýði ekkert að tala um evruna. Um hana séu skiptar skoðanir. Það þurfi tíma til undirbúnings og innleiðingarferlið geti jafnvel verið sex til átta ár. Það eru til lóðir og byggingarreitir sem hafa tekið lengri tíma í undirbúningi og mætti allt eins segja að aldrei ætti að ráðast í þá miklu og flóknu vinnu vegna þess. Mörg þúsund slíkar íbúðir hafa þó risið og rísa enn. Þjóðir sem fóru í evru-leiðangur eftir að við byrjuðum að fresta þessari umræðu hjá okkur fyrir meira en tíu árum eru komnar með evru. En við Íslendingar sitjum eftir og borgum fyrir það, miklu miklu hærri reikninga og fjármagnskostnað á öllum sviðum. Ekki aðeins í húsnæðismálum og byggingariðnaði. Er ekki mál að linni?

Höfundur er alþingismaður Reykvíkinga.