Tvær milljónir barna deyja í þögn

Daglega síðustu misseri höfum við öll séð og heyrt fréttir af drápum á börnum, síðast í morgun frá Gaza, þar sem þó á að heita að vopnahlé sé í gildi. Mörg börn hafa einnig látið lífið í innrásarstríði Rússa í Úkraínu, svo ekki sé minnst á þau hundruð barna sem hafa verið drepin í Súdan og á öðrum vígvöllum í heiminum. Stór hluti þessara skelfilegu drápa á börnum á sér stað nánast í beinni útsendingu. Dauði þeirra er sýnilegur og endurtekinn í myndum og myndskeiðum, tákn um grimmd mannsins. Enn fá einhverjir sting í hjartað, þótt margir séu orðnir ónæmir fyrir slíkum fregnum, algengar sem þær eru.

En það eru önnur börn í veröldinni sem deyja án þess að nokkur veiti því sérstaka athygli. Engar myndir. Engar fyrirsagnir. Engir neyðarfundir. Þetta eru börnin í fátækum ríkjum sem deyja úr malaríu, lungnabólgu, niðurgangi eða vannæringu. Deyja á fyrstu árum ævinnar úr vel þekktum og læknanlegum sjúkdómum. Dauði þeirra hreyfir við engum, nema foreldrum og nánustu aðstandendum. Að öðru leyti eru þau aðeins hluti af tölu í skjali.

Þetta eru ekki fáein börn.

Samkvæmt gögnum frá Sameinuðu þjóðunum létust á síðasta ári tvær milljónir barna yngri en fimm ára. Við þyrftum að fimmfalda íbúafjölda Íslands til að ná þeirri tölu. Tvær milljónir.

Viljandi og markvisst er vegið að stoðum alþjóðakerfisins sem byggt hefur verið upp frá lokum síðari heimsstyrjaldar og hefur hvílt á samvinnu og regluverki. Eftir áratugi stöðugra framfara er nú gert ráð fyrir að dauðsföll barna undir fimm ára aldri aukist áfram á þessu ári, líkt og í fyrra. Þetta er dapurlegur viðsnúningur. Frá 1990 til 2023 minnkaði barnadauði á heimsvísu um nær 60 prósent. Síðast þegar barnadauði jókst marktækt var á áttunda áratug síðustu aldar.

Ástæðan fyrir þessari öfugþróun, að börn séu aftur farin að deyja í auknum mæli af orsökum sem við vitum hvernig má afstýra, er pólitísk. Auðugustu ríki heims draga saman í þróunarsamvinnu og í stuðningi við lýðheilsu. Niðurskurður bandarískra stjórnvalda á þessum sviðum er óhugnanlegur. Þróunarsamvinnustofnun Bandaríkjanna, USAID, var nánast lögð niður og Alþjóðaheilbrigðisstofnunin, WHO, fær ekkert fjármagn frá Bandaríkjunum frá og með 22. janúar síðastliðnum.

En Bandaríkin eru ekki ein í þessum niðurskurði. Flest ríki G7 skera niður fjármagn til þróunarsamvinnu annað árið í röð, þar á meðal Kanada og Svíþjóð. Skýringin er í flestum tilvikum sú að nýta þurfi þessa fjármuni til að mæta auknum útgjöldum til öryggis- og varnarmála.

Þróunarsamvinna er „auðveldi“ sparnaðarliðurinn, sá sem veldur minnstum pólitískum titringi heima fyrir. Engin hætta á að atkvæði glatist. Afleiðingarnar eru utan við sjónsviðið, eitthvert fólk í Langtíburtistan.

Ísland er lítið ríki, en ekki áhrifalaust. Við höfum löngum talið okkur til þeirra sem leggja áherslu á mannréttindi, alþjóðlega samvinnu og stuðning við bláfátæk samfélög í þróunarríkjum. Það er því rík ástæða til að meta það sem vel er gert: íslensk stjórnvöld hafa ekki skorið niður fjármagn til þróunarsamvinnu, heldur aukið það lítilsháttar.

Þróunarsamvinna er ekki góðverk. Hún er hluti af sameiginlegri ábyrgð í heimi þar sem ákvarðanir stjórnvalda efnuðu ríkjanna hafa bein áhrif á líf fátækra. Í þeim hópi eru meðal annars börn sem eiga framtíðina fyrir sér, en deyja í þögn.

Höfundur er fyrrverandi starfsmaður Þróunarsamvinnustofnunar Íslands.