Samfélagsósómi bankanna

Íslenskir bankar hafa á undanförnum misserum lokað bankareikningum fólks sem hefur lokið afplánun dóms, ekki brotið af sér á ný og er að reyna að byggja upp eðlilegt líf. Að mati Afstöðu-réttindafélags er um að ræða samfélagslega útilokun en bankareikningur er forsenda þess að fá útgreidd laun, fjárhagsaðstoð frá hinu opinbera og til þess að greiða reikninga. Þetta er með öðrum orðum gríðarlega stór hindrun á viðkvæmum tíma og ekki til þess fallið að stuðla að farsælli endurkomu í samfélagið.

Afstaða hefur þurft að aðstoða fyrrverandi fanga sem voru umkomulausir eftir að bankareikningum þeirra var lokað. Í samskiptum við bankana vísa starfsmenn þeirra oftar en ekki til laga nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka en þau lög réttlæta ekki að bankar taki sér stöðu dómara og refsi fólki án dóms eða raunverulegs gruns um brot. Bankar eru ekki löggæslustofnanir og ef grunur vaknar um brot eiga þeir að tilkynna það til lögreglu en ekki loka reikningum fólks fyrirvaralaust.

Í þessum málum er augljóst að bankarnir fara í manngreinarálit en með því brjóta þeir gegn lögum nr. 5/2023 um greiðslureikninga. Samkvæmt lögunum er bönkunum skylt að veita neytendum aðgengi að almennum greiðslureikningi og er þeim óheimilt að mismuna neytendum að því leyti. Þá segir berum orðum: „Lánastofnanir skulu þó ekki nota ákvæði laga þar um, t.d. um peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, sem átyllu til að hafna neytendum sem þær telja síður álitlega viðskiptavini með tilliti til fjárhagsstöðu þeirra.”

Afstaða skorar á stjórnvöld að beita sér fyrir því að bankarnir virði lög landsins og tryggi öllum viðskiptavinum sínum aðgengi að bankareikningi. Verði ekkert gert og bankarnir fá óareittir að hafna þeim sem þeir telja óæskilega viðskiptavini eru afleiðingarnar augljósar. Fólki er ýtt út á jaðarinn, í vítahring skuldavanda og svarta hagkerfið stækkar. Samfélagið allt tapar á þessari stefnu bankanna sem virða hvorki lög né mannréttindi og virða samfélagslega ábyrgð að vettugi.

Höfundur er formaður Afstöðu-réttindafélags