Þegar við­varanir eru hunsaðar

Reykjavík stefnir í byggingarfélag þrátt fyrir rauð ljós

Í janúar sl. varaði Viðreisn í Reykjavík við því að Reykjavíkurborg væri á leið inn á byggingarmarkaðinn með stofnun byggingarfélags. Þá lá fyrir í borgarstjórn tillaga meirihlutans um að stefna að stofnun byggingarfélags Reykjavíkur. Nú liggja hins vegar fyrir tvö skjöl sem lögð voru fyrir borgarráð í gær, fimmtudaginn 5. febrúar, sem breyta stöðunni í öllum grundvallaratriðum. Fyrir liggur nú ítarlegt áhættumat og skýr umsögn borgarlögmanns. Þar eru send skýr skilaboð: Þessi leið er afar varasöm og áhættumikil.

Áhættan er raunveruleg og skjalfest

Áhættumat borgarinnar dregur ekki dul á stöðuna. Þar kemur skýrt fram að mesta áhættan liggur í innleiðingu innri umbóta hjá Félagsbústöðum og í breytingastjórnun. Ef aðeins hluti aðgerðanna tekst, sem áhættumatið telur raunhæft, nær félagið hvorki sjálfbærni né þeim uppbyggingarmarkmiðum sem lagt er upp með. Það sem vekur sérstaka athygli er að stofnun byggingarfélags er kynnt sem lausn á þessari áhættu, þrátt fyrir að áhættumatið bendi ekki á hana sem lykilforsendu árangurs, heldur þvert á móti sem viðbótaráhættu.

Borgarlögmaður flaggar rauðu

Umsögn borgarlögmanns er ekki síður afgerandi. Þar er varað sérstaklega við því að borgin færi sig inn á samkeppnismarkað með uppbyggingu og sölu íbúða á almennum markaði. Slík starfsemi brýtur í bága við sveitarstjórnarlög og reglur um ríkisaðstoð. Með öðrum orðum, lagalega flóknasti og viðkvæmasti hlutinn er einmitt sá sem á að draga úr fjárhagslegri áhættu. Það eitt og sér ætti að kalla á að meirihlutinn staldri við, en svo virðist ekki vera. Rautt flagg og áhættumat eru hunsuð.

Meirihlutinn verður að bera pólitíska ábyrgð

Það verður að draga fram skýra pólitíska ábyrgð meirihlutans. Þegar bæði áhættumat og umsögn borgarlögmanns liggja fyrir er ekki lengur hægt að tala um þetta sem tilraun eða könnunarvinnu án afleiðinga. Á þessum tímapunkti er meirihlutinn tilbúinn til að taka meðvitaða ákvörðun um að ganga áfram þrátt fyrir viðvaranir.

Ef forsendur bresta, ef innri umbætur ná ekki fram að ganga eða ef lagaleg óvissa raungerist, þá er það ekki „ófyrirséð atvik“. Þá er um að ræða afleiðingar pólitískrar ákvörðunar sem tekin var í fullri vitund um áhættuna. Slík ábyrgð verður ekki færð yfir á Félagsbústaði, stjórnendur eða nýtt dótturfélag. Hún liggur hjá meirihlutanum sem valdi leiðina.

Reynslan sýnir að þegar opinber verkefni af þessari stærðargráðu fara úrskeiðis er tilhneiging til að bregðast við með auknum framlögum eða enn frekari skuldbindingum. Þess vegna skiptir máli að staldra við áður en nýtt byggingarfélag er stofnað. Pólitísk ábyrgð snýst ekki um að vona að hlutirnir gangi upp heldur að sýna ábyrgð, staldra við og finna betri leiðir með minni áhættu og minni lagalegri óvissu.

Tökum ekki áhættu á kostnað íbúa

Þegar áhættumat og lögfræðileg viðvörun eru lögð saman blasir einföld staðreynd við. Ef þetta mistekst lendir kostnaðurinn ekki hjá óskilgreindu félagi, heldur hjá borgarbúum í borgarsjóði. Með stofnun byggingarfélags eru teknar langtímaskuldbindingar sem erfitt verður að vinda ofan af jafnvel þótt forsendur bresti.

Sjálfbærni krefst aga, ekki nýrra félaga

Viðreisn styður markmiðið um sjálfbæra félagsbústaði og aukið framboð hagkvæmra íbúða. En góð markmið réttlæta ekki áhættusamar leiðir. Áður en lengra er haldið verður að sýna fram á að innri umbætur virki í reynd, að áhættan sé viðráðanleg og að lagaleg staða sé hafin yfir allan vafa.

Viðreisn í Reykjavík gerir alvarlegar athugasemdir við að meirihlutinn ætli að fara í áhættusaman leiðangur sem búið er að vara við með skjalfestum gögnum, allt á kostnað borgarbúa.

Höfundur er oddviti Viðreisnar í Reykjavík.