Vísindi eru grunnþekking

Lýðræðisskipanin grundvallast á því að kjósendur séu upplýstir. Af þeirri nauðsyn leiðir mikilvægi tjáningarfrelsis og gegnsæis í lýðræðissamfélögum; það er til að samfélagið geti yfirhöfuð tekið þátt í stjórnmálastarfi.

Góðu fréttirnar og slæmu fréttirnar

Nýlegar byltingar í upplýsingatækni hafa stóreflt getu almennings til stjórnmálaþátttöku, bæði með betri aðgangi að upplýsingum, sem og getu til að taka þátt í umræðum og stjórnmálastarfi af öllu tagi.

Vandinn er þó sá, að sama tæknibylting hefur leyst úr læðingi allar tegundir af upplýsingum, ekki einungis staðreyndi og betri skilning á þeim, heldur einnig rangfærslur, misskilning og afvegaleiðingar.

Við höfum þannig bæði tækifæri til þess að komast að meiri sannleika heldur en áður, en sömuleiðis er meiri hætta á því að við sannfærumst um hluti sem eru sannanlega rangir, jafnvel hrein della.

Nýlega nauðynleg grunnþekking

Með öðrum orðum eru byltingar í upplýsingatækni tvíeggja sverð gagnvart lýðræðisskipaninni. Hæfileikinn til þess að gera greinarmun á því sem er satt og því sem er ósatt er því orðinn mun mikilvægari en hann var áður. Það er einfaldlega úr svo miklu meira magni af upplýsingum að greiða.

Á síðustu öld gátum við auðveldlega búið við að vísindamenn lærðu vísindalega aðferð og fjölmiðlamenn lærðu fjölmiðlafræði, en almenningi dugði að kunna að lesa og reikna. Vísindaleg aðferð og fjölmiðlafræði eru þannig sérfræðiþekking, en lestur og stærðfræði grunnþekking.

Fyrr á öldum voru þó lestur og stærðfræði einnig sérfræðiþekking. Á einhverjum tímapunkti þróaðist samfélagið á þann hátt, að ógerningur var fyrir hinn almenna borgara að athafna sig með góðu, hvort sem var í starfi eða stjórnmálaþátttöku, án þess að kunna hvort tveggja, allavega upp að einhverju marki.

Nú er sama staða komin upp gagnvart vísindalegri aðferð og fjölmiðlafræði. Þekkingin á því hvernig gerður er greinarmunur á sönnu og ósönnu, hvernig heimilda er aflað og hvernig beri að túlka þær, og hvernig sé hægt að sannreyna eða rengja fullyrðingar, eru orðin að grunnþekkingu sem við þurfum öll að hafa til þess að geta tekið þátt í stjórnmálaumræðu þannig að vel fari, eða með öðrum orðum; til þess að vera nógu upplýstir kjósendur.

Grunnþekking er hluti af grunnmenntun

Að viti undirritaðs eru öll fög mikilvæg, sem kennd eru í grunnskólum í dag. Best væri að þurfa ekki að sleppa neinum þeirra. En við þurfum samt að forgangsraða. Þannig er lestur það fyrsta sem við kennum börnum í grunnskólum og stærðfræði það næsta. Jafnvel þótt íþróttir og danska séu mikilvæg fög, þá eru lestur og stærðfræði undirstöðuþekking, þannig að við leggjum fyrst mesta áherslu á hana.

Það sem við ættum að kenna börnum strax á eftir lestri og stærðfræði, er hvernig gerður er greinarmunur á sönnu og ósönnu. Það eru nefnilega til margar aðferðir til þess, sem fara mikið til eftir viðfangsefnum, en grunnatriðin eru hin sömu. Vonandi er augljóst að sú vísindalega aðferð og fjölmiðlafræði sem eru kennd í háskólum eru of þungt efni fyrir yngstu grunnskólanemendur, en þótt lestur og stærðfræði hafi einnig talist þungur lærdómur á sínum tíma, hefur okkur tekist að útbúa tilheyrandi námsefni og námsbrautir fyrir börn niður í 6 ára aldur og jafnvel yngri. Þannig ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að kenna börnum á þeim aldri einhverja einfaldaða útgáfu af vísindalegri aðferð, vitaskuld eitt skref í einu, eins og öll önnur fög. Inntakið sjálft er nefnilega ekki ýkja flókið; er þetta satt og hvernig veistu?

Hver kynslóð lærir nýja hluti

Eina leiðin til að búa komandi kynslóðir undir áskoranir upplýsingaumhverfis nútímans, er með því að kenna þeim undirstöðu sannleiksleitarinnar. Við það eru nokkrar áskoranir, kannski helst skortur á námsefni sem hæfir aldurshópnum, sem og möguleg andstaða hópa sem líta á vísindi sem ógn við trú sína, lífsskoðun eða menningarlegar hefðir. Allt eru þetta áskoranir sem við ráðum við.

Í stuttu máli eru aðferðirnar til að gera greinarmun á sönnu og ósönnu orðnar að nauðsynlegri grunnþekkingu í nútímasamfélagi. Við ættum að staðsetja þær í skólagöngu barna okkar í samræmi við þann veruleika.

Höfundur er hugbúnaðarsmiður og tækniráðgjafi.