Flug­far­þegar í hrakningum

Sextán farþegavélar með tvö þúsund farþega um borð gátu ekki lent í Keflavík fimmtudaginn 26. febrúar vegna veðurs. Þeim var því vísað á varaflugvelli á Akureyri, Egilsstöðum og í Reykjavík. Ég var farþegi í einni vélinni sem lenti á Akureyri, ásamt á þriðja hundrað annarra farþega. Þegar ljóst var í hvað stemmdi gaf áhöfnin góðar upplýsingar um ástandið og væntanlegt framhald. Vélin lenti upp úr kl. 16 á Akureyri og í fyrstu var búist við að hún færi aftur í loftið eftir eina til tvær klukkustundir. Við héldum því kyrru fyrir í vélinni og gátum keypt næringu sem enn til var í búri vélarinnar. Þegar klukkan var langt gengin í níu um kvöldið tilkynnti flugstjóri að biðin yrði lengri og að settar yrðu tröppur við vélina og okkur hleypt út og inn í flugstöðina. Þetta tók nokkurn tíma en við farþegarnir vorum róleg í vélinni þar til allt var orðið klárt. Vegna öryggisreglna urðum við að bera allan handfarangur með okkur úr vélinni. Það var auðvitað pirrandi, því sumir voru með bæði töskur, poka og yfirhafnir, en yfirflugfreyja útskýrði vel að þetta þyrfti að gera og þá gerir maður það auðvitað.

Okkur var hleypt í komusal fyrir farþega sem koma frá útlöndum. Salurinn fylltist fljótlega þar sem farþegar úr hinum þremur vélunum, sem líka voru fastar á Akureyri, bættust í hóp okkar. Líklega voru þá hátt í 800 manns í salnum. Ekki voru stólar í salnum nema fyrir kannski rúmlega helminginn. Hinir þurftu því að standa.

Þessi mannfjöldi hafði verið í flugstöðinni í rúma klukkustund þegar fyrst komu einhver skilaboð úr hátalarakerfi byggingarinnar. Þar var tilkynnt að ferja þyrfti nýjar áhafnir á vélarnar til að fljúga þeim suður. Á skjá í flugstöðinni var tilkynnt að brottfarartímar vélanna yrðu í kringum kl. 23. Reyndin varð svo sú að fyrsta vélin fór í loftið um eitt leytið og hinar í kjölfarið. Vélarnar voru því að lenda á bilinu tvö til hálffjögur um nóttina í Keflavík.

Þetta var auðvitað mjög sérstakt ástand. Veðrið varð verra og kom fyrr en spáð hafði verið og fullt af farþegavélum komnar yfir landið og klárar í lendingu. Til allrar hamingju var hægt að lenda þeim öllum á varaflugvöllum landsins. Sumum var svo hægt að koma fljótlega til Keflavíkur en stór hópur, farþegar fjögurra flugvéla, sat eða stóð fastur í miklum þrengslum og þungu lofti í komusalnum á Akureyri klukkustundum saman.

Starfsfólk flugvallarins var bæði elskulegt og lipurt og svaraði af ljúfmennsku spurningum einstakra farþega. En það vakti athygli að hátalarakerfi flugstöðvarinnar var ekki nýtt til koma upplýsingum til þess mannfjölda sem þarna var. Mig minnir að það hafi aðeins verið tvisvar, þ.e. þegar tilkynnt var að koma þyrfti með nýjar áhafnir norður og svo þegar farþegar máttu ganga út í vélarnar. Æskilegt hefði verið að nota kerfið til að koma nauðsynlegum upplýsingum til okkar sem þarna voru strandaglópar. Mig langar að nefna nokkur dæmi:

• Þegar fólk kom inn í salinn voru eðlilega margir sem þurftu á salerni. Beint á móti inngangi var salerni sem allir stefndu á og þar mynduðust langar raðir. Upplýsingar um annað stórt salerni sem er í salnum hefðu verið vel þegnar.
• Fólk var orðið nokkuð matarþurfi og gott hefði verið að fá upplýsingar um hvort og þá hvaða veitingar væru í boði og hvort þyrfti að greiða fyrir þær.
• Þegar leið á kvöldið var komið með stafla af pitsum og þær settar í veitingasöluna. Gott hefði verið að nota hátalarakerfið til að láta vita af þeim og að þær væru í boði endurgjaldslaust fyrir alla. Það bara spurðist út smátt og smátt.
• Gott hefði verið að tilkynna að stólum hefði verið bætt við og þá um leið að hvetja þá sem höfðu setið allt kvöldið að standa upp fyrir þeim sem höfðu staðið allan tímann. Það duldist engum sem þarna var að margir þeirra sem stóðu voru orðnir illa þreyttir þegar leið á kvöldið.
• Mikilvægt hefði verið að láta vita hvert þeir sem voru illa á sig komnir gætu leitað og fengið aðstoð. Mörgum, ekki síst þeim sem voru að koma til Íslands í fyrsta skipti, leið augljóslega ekki vel eftir hrakningar dagsins. Góð upplýsingagjöf róar fólk og bætir líðan.

Eftir hrakningar dagsins hefði verið notalegt að bjóða svöngum ferðalöngum upp á ókeypis hressingu við komuna í flugstöðina t.d. vatnsflösku og eitthvað til að bíta í. Flestir þustu að veitingasölunni sem var svo sem ekki með margt á boðstólum fyrir utan gosdrykki, áfengi, sælgæti og snakk. Vatn var aðeins í boði gegn greiðslu í veitingasölunni eða fríhöfninni. Pitsusneiðar voru svo í boði ókeypis þegar leið á kvöldið og enn síðar grillaði starfsfólk veitingasölu ostasamlokur ofan í þá sem vildu án þess að taka greiðslu fyrir. Í kæliskáp í komusalnum voru ýmsir drykkir og ljóst var að margir áttuðu sig ekki á því að fyrir þá þyrfti að borga. Skápurinn var utan við veitingasöluna og merkingar óljósar um að þetta væri söluvara. Margir tóku sér drykki þar án þess að borga til að skola pitsusneiðinni eða samlokunni niður. Héldu örugglega að þeir væru líka í boði. Æskilegt hefði verið að bjóða foreldrum með ung börn mat fyrir börnin og einhverja betri aðstöðu en að veltast um í mannfjöldanum í salnum klukkutímum saman.

Gera þarf ráð fyrir að svona aðstæður komi upp oftar. Þá er brýnt að virkja einhvers konar áætlun á varaflugvöllum sem gengur út á að taka vel á móti fólkinu sem er í hrakningum. Góð stjórn á aðstæðum á vettvangi er mikilvæg þar sem hugað er að velferð og þörfum fólksins. Það verður að gera betur næst.

Höfundur er fyrrverandi skólastjóri.