Lög­regla bankar upp á vegna hótana í garð ráða­manna

Þetta segir Finnbogi Jónasson, aðstoðaryfirlögregluþjónn hjá greiningardeild embættis Ríkislögreglustjóra, í viðtali við Vísi þar sem hann ræðir nánar um nýja skýrslu greiningardeildarinnar þar sem farið er yfir stöðu innra öryggis Íslands.

Þar er farið yfir þær ógnir sem steðja að Íslandi, þar á meðal hryðjuverkaógn, skipulagða brotastarfsemi, upplýsingaöflun erlendra ríkja og upplýsingaóreiðu. Þegar fjallað er um upplýsingaóreiðu í skýrslunni er komið inn á hvernig röng eða villandi miðlun upplýsinga getur dregið úr trausti til opinberra stofnana, aukið sundrungu og gert almenningi erfiðara að mynda sér upplýsta afstöðu.

Í skýrslunni er fjallað um hvernig upplýsingaóreiða og falsfréttir séu oft ekki tilviljunarkenndar heldur hluti af markvissum áróðurs- og áhrifaaðgerðum erlendra aðila, ríkja eða hagsmunahópa.

Skoða falska aðganga

Finnbogi segir ekki skýr merki um slíkt á Íslandi, horft sé frekar til reynslu samstarfsríkja Íslands, en þó sé talsvert um að falskir aðgangar séu að dreifa upplýsingum hér á landi sem lögreglan hefur skoðað.

„Við höfum fengið ábendingar um nokkra aðganga sem við höfum tekið til skoðunar og þá kemur til álita hvort þetta séu einstaklingar sem eru að gera þetta á eigin vegum eða hvort þeir séu að gera þetta í samstarfi við aðra og hvort þetta sé liður í einhverri herferð til að afvegaleiða umræðu hér á landi,“ segir Finnbogi.

Álitamálin sem eru undir við slíka skoðun eru hvort þessi háttsemi falli undir tíunda kafla almennra hegningarlaga sem varðar landráð.

Þannig skoðar lögreglan hvort þessir fölsku reikningar brjóti á einhvern hátt gegn þessum köflum, það er að segja hvort viðkomandi stundi þessa hegðun í umboði erlendra ríkja, aðila eða hagsmunahópa.

Ef svo er ekki þá er málið ekki á borði greiningardeildar en varðar hugsanlega mörk tjáningarfrelsis, það er að segja að öllum sé frjálst að tjá sig en verði að bera ábyrgð á eigin orðum.

„Það sem við erum aðallega að líta til eru þessi ákvæði almennra hegningarlaga sem varða landráð, að einhver stundi verknað sem miðar að því að reynt sé með ofbeldi, hótun um ofbeldi, annarri nauðung eða svikum að ráða íslenska ríkið eða hluta þess undir erlend yfirráð,“ segir Finnbogi.

„Ótrúlegt hvað fólk er tilbúið að segja“

Þá segir Finnbogi að lögreglu berist reglulega tilkynningar um hótanir á netinu í garð æðstu stjórnenda eða fólks í opinberri umræðu.

„Það er ótrúlegt hvað fólk er tilbúið að segja í umræðuþráðum og spjallkerfum,“ segir Finnbogi.

„Lögreglan hefur haft samband við fólk sem tjáir sig með þessum hætti, annaðhvort með beinum hótunum eða að það dansi alveg á línunni að vera með beinar hótanir. Það hefur verið hringt í fólk og lögreglumenn hafa jafnvel bankað upp á hjá fólki til að ræða við það og fá úr því skorið hvað það meinar með þessum skrifum og hvort eitthvað búi þar að baki.“

Tilkynningarnar komi ýmist frá stjórnvöldum, einstaklingum eða erlendum samstarfsaðilum.

Hafa áhyggjur af ESB-þjóðaratkvæðagreiðslu

Að því sögðu þá hefur lögreglan ekki haft veður af beinni herferð þar sem verið er að reyna að hafa áhrif á kosningar á Íslandi eða samfélagsgerðina. En reynslan frá erlendum samstarfsaðilum sýnir að margt þurfi að varast.

„Þar hefur falsfréttum verið beitt til að hafa áhrif á kosningar og fór Rúmenía talsvert illa út úr því nýverið. Þarna höfum við sérstaklega áhyggjur núna vegna fyrirhugaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildaviðræður við ESB, að við fáum yfir okkur falsfréttir og upplýsingaóreiðu.“

Öllum sé að sjálfsögðu frjálst að tjá sig.

„Það eina sem við myndum fylgjast með er að umræðan fari ekki á flug af óeðlilegum ástæðum, að erlend ríki séu ekki markvisst að beita falsfréttum og upplýsingaóreiðu til að hafa áhrif á umræðuna.“

Nota styrki til að nálgast upplýsingar

Þá er einnig þekkt að við ólöglega upplýsingaöflun sé notast við milliliði til að setja á laggirnar lögmæt samstarfsverkefni, bjóða styrki eða stuðning við rannsóknir og tækniþróun og skapa þannig aðgang að upplýsingum eða þekkingu.

Finnbogi segir lögreglu hafa þar sérstaklega áhyggjur af háskólunum, rannsóknarsetrum og jafnvel stórum alþjóðlegum ráðstefnum.

„Og þar eru varnaðarorðin þau sömu og gagnvart netsvikum. Ef það sprettur skyndilega fram tilboð um gott samstarf og fyrsta hugdetta er að þetta sé eitthvað skrýtið eða of gott til að vera satt, þá er það oftast þannig. Það þarf að vera á varðbergi hvaða stofnanir og erlendir aðilar eru á bak við þessi tilboð,“ segir Finnbogi.

Þá eru þekkt dæmi um erlenda aðila sem hafa stofnað til sambanda við einstaklinga í áhrifastöðu hér á landi. Einnig hafa einstaklingar lent á svörtum lista hjá erlendum stjórnvöldum ef þeir hafa sagt eitthvað sem fellur þeim ekki að geði.

Netárásir eru einnig algengar þar sem verið er að reyna að raska starfsemi landsins eða stela upplýsingum.

Íslenskt samfélag yrði lengi að jafna sig á stórfelldu hryðjuverki

Í skýrslunni er nefnt að hryðjuverkaógnin hér á landi sé á stigi þrjú af fimm, og þar með metin raunhæf.

Íslendingar munu þó ekki finna fyrir miklum breytingum á viðbúnaði lögreglu tengdum stórviðburðum því viðbúnaðarstig lögreglu hefur verið sambærilegt en þó með nokkrum undantekningum, allt frá því hrina hryðjuverkaárása átti sér stað í Evrópu á árunum 2015 til 2016.

„Lögregluembættin hafa verið með harðar götulokanir í hátt í tíu ár tengdum hátíðarhöldum á borð við Þjóðhátíðardaginn, Hinsegin gönguna, Menningarnótt og Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum,“ segir Finnbogi.

„Við viljum vera viðbúin ef eitthvað kemur upp á því áhrifin sem slík árás hefði á Ísland yrðu gríðarlega mikil. Lítið samfélag eins og Ísland yrði í mörg ár að jafna sig á stórfelldu hryðjuverki. Við sjáum hvernig 22. júlí fór með Noreg. Það er okkur efst í huga að koma í veg fyrir slíkt og að Íslendingar upplifi það áfram að búa í öruggu samfélagi.“