Sterkari saman og til þjónustu reiðu­búin

Með nýrri og öflugri landsbyggðastofnun, Stofnun atvinnuveganna, er markmiðið að einfalda regluverk, fara betur með peninga, og bæta samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Frumvarp mitt þessa efnis er nú til meðferðar á Alþingi.

Stofnun atvinnuveganna verður til með sameiningu Matvælastofnunar, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs. Samhliða verða verkefni heilbrigðiseftirlita sveitarfélaga hvað varðar eftirlit með mætvælum færð til nýrrar stofnunar.

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er skýrt kveðið á um að einfalda eigi stjórnsýslu, sameina stofnanir, hagræða í ríkisrekstri og auka skilvirkni í samskiptum fyrirtækja og hins opinbera. Í samræmi við þessa stefnu var eitt af mínum fyrstu verkum í atvinnuvegaráðuneytinu að láta greina fýsileika þess að sameina MAST, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs.

Eftirlitið verður eins – sama hvar þú ert á landinu

Niðurstaða þeirrar greiningar var skýr og það er því mat mitt að þessi sameining tikki í öll þau box sem við í ríkisstjórninni lögðum upp með hvað varðar aukna skilvirkni og einföldun regluverks. Til verður öflug stofnun þar sem unnt verður að samræma verklag, einkum varðandi leyfisveitingar og eftirlit, þannig að eftirlit á sviði matvæla og fiskveiða verði eins, sama hvar það fer fram á landinu.

Með Stofnun atvinnuveganna verður þjónustan einfaldari og skilvirkari, með færri samskiptaleiðum. Þannig geta einstaklingar og fyrirtæki betur áttað sig á hvert þeir eiga að leita. Markmiðin eru aukið gagnsæi, bætt þjónusta og minna skrifræði.

Hvað varðar tilfærslu á verkefnum matvælaeftirlits sem heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna hafa sinnt þá er sú breyting ákaflega mikilvægur liður í því að bregðast við áminningarbréfi Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, sem íslenskum stjórnvöldum barst í júlí 2024. Í bréfinu er bent á að fyrirkomulag matvælaeftirlits á Íslandi standist ekki kröfur EES-samningsins. Helstu áhyggjuefni varða skort á samræmi, skýrri ábyrgð og yfirstjórn eftirlits og byggir áminningin á umfangsmiklum gögnum úr úttektum allt aftur til 2013.

Það er mikið í húfi, ekki síst þegar horft er til hagsmuna íslenskra fyrirtækja sem framleiða matvæli til útflutnings. Ef ekkert verður gert er hætta á að aðgengi íslenskra matvæla, til dæmis íslensks fisks, að sameiginlegum markaði innan EES-svæðisins verði ekki tryggt. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpi til laga um Stofnun atvinnuveganna er brugðist við áminningu ESA með skýrum og afgerandi hætti, en aðrar leiðir sem mögulega væru færar í þeim efnum eru fullreyndar að mati atvinnuvegaráðuneytisins.

Rammvillt í völundarhúsi kerfisins

Íslenskt atvinnulíf hafi lengi kallað eftir einfaldara og skilvirkara eftirliti með matvælum. Við þekkjum mörg sögur af fólki sem ætlaði að opna lítinn veitingastað eða kaffihús en endaði rammvillt í völundarhúsi of flókins kerfis. Við viljum koma í veg fyrir slíkt og einfaldlega stórbæta þjónustu við fólk og fyrirtæki, meðal annars með öflugum starfsstöðvum sem sinna mikilvægu eftirliti um allt land í einu samræmdu upplýsingakerfi.

Á endanum snýst rekstur ríkisins nefnilega um að fara vel með peninga en veita um leið áreiðanlega þjónustu hringinn í kringum landið. Það er mitt leiðarljós sem ráðherra og þannig vil ég vinna. Þess vegna erum við að ráðast í þessar mikilvægu breytingar fyrir ört vaxandi og öflugt íslenskt atvinnulíf.

Höfundur er atvinnuvegaráðherra og þingmaður Viðreisnar.