Austur­land margborgar sig

Austurland leggur meira til ríkissjóðs en það fær til baka. Tekjur ríkissjóðs sem rekja má til landshlutans eru áætlaðar 54,2 milljarðar króna á ári en útgjöldin 45,5 milljarðar. Nettóframlag Austurlands er því 8,7 milljarðar króna á ári.

Þetta jafngildir um 777 þúsund krónum á hvern íbúa árlega, eða um 65 þúsund krónum á mánuði og fer hækkandi. Þessar fjárhæðir sýna með skýrum hætti hversu mikilvægt atvinnulíf og verðmætasköpun á Austurlandi eru fyrir þjóðarbúið.

Við Austfirðingar eigum að vera stolt af þessu framlagi. Ég vil að svo verði áfram. Til þess þarf ríkið að fjárfesta í þeim innviðum og þeirri þjónustu sem gera fólki og fyrirtækjum kleift að búa hér, starfa og vaxa.

Öflugt atvinnulíf skilar árangri

Á Austurlandi búa um 2,8% landsmanna en héðan kemur um fjórðungur alls vöruútflutnings Íslands. Árið 2025 nam vöruútflutningur landshlutans um 224 milljörðum króna. Þegar þjónustuútflutningur er talinn með er heildarútflutningurinn áætlaður um 249 milljarðar. Þá eru um 26% allrar raforku landsins framleidd á Austurlandi.

Að baki þessum tölum er vinna fólks og uppbygging fyrirtækja. Sjávarútvegur, álframleiðsla, orkuframleiðsla, fiskeldi og ferðaþjónusta skapa verðmæti sem standa undir lífskjörum langt út fyrir landshlutann. Í kringum þessar greinar starfa fyrirtæki í iðnaði, flutningum, viðhaldi og margvíslegri þjónustu. Árangur þeirra byggist að verulegu leyti á því að hér sé öflug atvinnustarfsemi sem þarf á þekkingu þeirra og þjónustu að halda.

Þannig dreifist ávinningur fjárfestinga um samfélagið. Verkefni hjá einu fyrirtæki verða að viðskiptum hjá öðru, störfum fjölgar og forsendur skapast fyrir frekari uppbyggingu.

Fiskeldi hefur aukið fjölbreytni

Uppbygging fiskeldis á Austurlandi er dæmi um þessa þróun. Greinin hefur bætt við atvinnumöguleika landshlutans og skapað verkefni fyrir fyrirtæki í flutningum, iðnaði og þjónustu. Störfin verða bæði til við eldið sjálft og við vinnslu, viðhald búnaðar og aðra starfsemi sem því fylgir.

Áhrifin ná til samfélagsins alls. Fjölbreyttari atvinnutækifæri styrkja forsendur þess að fólk setjist að á Austurlandi og byggi hér framtíð sína. Þau skipta líka máli fyrir ungt fólk sem vill snúa heim að námi loknu og nýta menntun sína í heimabyggð.

Áframhaldandi uppbygging fiskeldis þarf að byggjast á vönduðu skipulagi, skýrum kröfum um umhverfisvernd og fyrirsjáanlegum starfsskilyrðum. Fyrirtæki þurfa að geta tekið ákvarðanir til lengri tíma og samfélögin þurfa að geta treyst því að vöxturinn sé ábyrgur. Þannig getum við nýtt tækifærin til að efla atvinnulíf og byggð til framtíðar.

Sama á við um aðrar atvinnugreinar Austurlands. Við þurfum að hlúa að því sem þegar hefur byggst upp og skapa um leið svigrúm fyrir nýja starfsemi.

Innviðir þurfa að fylgja verðmætasköpuninni

Það er lítið samræmi í því að kalla eftir aukinni verðmætasköpun en fresta jafnframt þeim framkvæmdum sem geta gert hana mögulega. Fyrirtæki þurfa öruggar samgöngur, trausta raforkuafhendingu, hafnaraðstöðu og góð fjarskipti. Starfsfólk þeirra og fjölskyldur þurfa húsnæði, skóla, heilbrigðisþjónustu og aðgang að fjölbreyttu námi.

Þessir þættir ráða því hvort fjárfesting verður að veruleika, hvort fyrirtæki geta aukið umsvif sín og hvort fólk kýs að búa á svæðinu. Öflugt iðn- og verknám skiptir þar miklu máli. Það gerir ungu fólki kleift að afla sér menntunar í heimabyggð og hjálpar fyrirtækjum að mæta þörf sinni fyrir fagfólk.

Þegar nauðsynlegum samgöngubótum, uppbyggingu menntastofnana eða styrkingu annarra grunninnviða er frestað geta tækifæri glatast. Kostnaðurinn birtist þá í fjárfestingum sem verða ekki, störfum sem skapast ekki og tekjum sem skila sér ekki í sameiginlega sjóði.

Framlag sem við viljum halda áfram að skila

Við eigum ekki að mæla gildi samfélaga eingöngu í skatttekjum. Við erum ein þjóð og sameiginlegir sjóðir eiga að tryggja samtryggingu og jöfn tækifæri fólks óháð búsetu. Krafa Austfirðinga er ekki að hver króna sem hér verður til komi aftur til baka.

Við gerum hins vegar kröfu um að stjórnvöld horfi til þess hvað heldur verðmætasköpuninni gangandi. Austurland skilar ríkissjóði 8,7 milljörðum króna umfram þau útgjöld sem rekja má til landshlutans á ári. Það eru sterk rök fyrir því að tryggja svæðinu sanngjarna hlutdeild í opinberri fjárfestingu og skilyrði til áframhaldandi vaxtar.

Við viljum halda áfram að leggja mikið af mörkum. Við viljum efla atvinnulífið, fjölga tækifærum og byggja upp samfélög þar sem fólk sér framtíð sína. Ríkisvaldið þarf að taka þátt í þeirri uppbyggingu með raunverulegum framkvæmdum og traustri þjónustu.

Á sextíu ára afmælisári Sambands sveitarfélaga á Austurlandi er yfirskriftin „Austurland margborgar sig“. Niðurstöðurnar tala sínu máli. Nú þarf fjárfesting ríkisins að endurspegla það.

Höfundur er formaður Sambands sveitarfélaga á Austurlandi.