Verka­lýðs­bar­átta okkar daga

Kópavogur varð til í húsnæðiskreppu. Fólk á hrakhólum frá Reykjavík fékk úthlutaðar landsspildur til sjálfsþurftarbúskapar í móanum fyrir utan borgina. Spildurnar voru úr jörðum í eigu ríkisins, Kópavogi og Digranesi. Átak í ræktun lands í Kópavogi var atvinnubótavinna í tíð kreppunnar miklu. Fólkið sem fluttist að og byggði upp bæinn var að stofni til ungt barnafólk. Svo mikið raunar að á tímabili innrituðust fleiri börn í skóla í Kópavogi en í gjörvallri Reykjavík. Þetta unga fólk og börn þess festu rætur og bærinn óx og dafnaði. Í dag fækkar fólki á barneignaraldri í bænum. Það er góð leið til að hola bæjarfélagið að innan að hrekja stofninn af framtíðarbæjarbúum burt.

Það hefur ekki farið fram hjá neinum að verkalýðsbarátta okkar daga hefur að miklu leyti, jafnvel umfram annað, snúið að húsnæðismálum. Með samkomulagi 2016 var almenna íbúðakerfinu komið á fót í samvinnu ríkis, sveitarfélaga og verkalýðshreyfingarinnar. Sama ár var flaggskip kerfisins, Bjarg íbúðafélag, stofnað af ASÍ og BSRB. Félagið er rekið sem sjálfseignarstofnun og sér um uppbyggingu íbúðahúsnæðis til leigu fyrir lágtekjufólk sem kemst ekki annars staðar að í húsnæði. Bjarg er óhagnaðardrifið og er leiga því á kostnaðarverði, án arðsemiskröfu. Aðkoma sveitarfélaga og ríkisins felst í svokölluðu stofnframlagi, langtímaláni sem fæst endurgreitt með hóflegum vöxtum og verðbótum eftir 50 ár.

Miðað er við að almenna kerfið grípi fólk í 3. og 4. tekjutíund; venjulegt vinnandi fólk sem ekki hefur tekjur til að leigja á almennum markaði svo við verði unað. Sami hópur og eignaðist heimili innan verkamannabústaðarkerfisins áður en kerfið var lagt af um síðustu aldamót. Bjarg býður þannig upp á vandað og öruggt húsnæði á mun lægri leigu en á markaði. Öllum reynslusögum ber þó saman um að það mikilvægasta við Bjarg sé húsnæðisöryggið, að geta eignast heimili án þess að eiga hættu á að leigusamningnum sé sagt upp með litlum fyrirvara. Að þurfa ekki að flytja og skipta um umhverfi með reglulegu millibili. Að geta fest rætur.

Í Kópavogi eru engar almennar íbúðir á vegum Bjargs, en um 500 Kópavogsbúar eru á biðlista eftir almennri leiguíbúð. Sveitarfélagið er það eina á höfuðborgarsvæðinu sem ekki hefur tekið þátt í uppbyggingu með Bjargi. Í febrúar hafnaði meirihlutinn í bæjarráði umsókn Bjargs um stofnframlag vegna byggingar á 24 íbúðum í Vatnsendahvarfi. Það er mikilvægt að undirstrika að umsókninni var ekki hafnað af praktískum ástæðum heldur hugmyndafræðilegum. Í bókun segir meirihluti bæjarráðs að meiri- og minnihluta greini á um leiðir að því markmiði að sem flestir geti eignast þak yfir höfuðið. „Sala á byggingarrétti á markaðsverði er sanngjarnasta leiðin til að tryggja að allir sitji við sama borð,“ er svar meirihlutans.

En markaðurinn hefur ekki boðið upp á lausnir fyrir þennan hóp og í Kópavogi hafa verið teknar ákvarðanir sem vinna gegn því að þessum hópi sé boðið upp á húsnæði sem hann ræður við. Ákvörðun um að úthluta byggingarrétti til hæstbjóðanda, til viðbótar við um 170% hækkun á gatnagerðargjöldum frá 2021, og skipulagsáherslum um að leyfa ítrekað breytingar á deiliskipulagi til að heimila uppbyggingu á stærri og dýrari íbúðum er hugmyndafræðileg ákvörðun um að gera ekkert til þess að mæta neyðinni á húsnæðismarkaði. Þessar stóru og dýru íbúðir seljast illa í dag og standa því meira eða minna tómar.

Á meðan ég óska Kópavogsbúum gleðilegs 1. maí vil ég minna aftur á að bærinn var byggður upp af ungu alþýðufólki sem komst ekki annars staðar að, sama hópi og er í dag neitað um þak yfir höfuðið á hugmyndafræðilegum grundvelli. Það er ágæt áminning um að baráttu verkalýðshreyfingarinnar um bætt kjör vinnandi fólks er hvergi nærri lokið. Samfylkingin í Kópavogi mun ekki skila auðu í þeirri baráttu.

Höfundur er oddviti Samfylkingarinnar í Kópavogi.