Það sem sveita­stjórnir geta gert gegn kyn­bundnu of­beldi

Að vera beitt ofbeldi getur haft veruleg og langvarandi áhrif á líf brotaþola til hins verra; aukið veikindi, örorku, sjálfskaða og haft umtalsverð áhrif á sjálfsmynd og framtíðarhorfur. Að berjast gegn ofbeldi er eitt stærsta lífsgæðamál kvenna og auðvitað forsenda jafnréttis.

Það er vonandi óþarfi að fara yfir tölfræðina; kynferðislegt og kynbundið ofbeldi er staðreynd og svo algengt að fólk sem vill bæta samfélagið og hafa áhrif getur ekki skorast undan ábyrgð í þessum málaflokki. Það kemur því á óvart að lítið er fjallað um þessi mál í stefnuskrám framboða fyrir sveitastjórnarkosningarnar framundan. Það er þó ótal margt sem fulltrúar almennings á sveitastjórnarstigi geta gert í forvörnum, viðbrögðum og stefnumótun og í raun ber skylda til ef markmiðið með stjórnmálum er að bæta lífsgæði.

Við hjá Stígamótum erum ávallt tilbúin til að miðla af þekkingu okkar og reynslu af því að vinna með brotaþolum. Við höfum líka oft átt afar farsæl samskipti við kjörna fulltrúa og starfsfólk sveitarfélaga í einstaka málum þó það fari ekki alltaf hátt. Við tökum þátt í að fræða starfsfólk sveitarfélaga, leggjum okkar til við stefnumótun og leggjum mikla áherslu á forvarnarstarf. Fyrir frambjóðendur sem eru ekki vissir hvernig þeir geta lagt sitt lóð á vogaskálarnar eru hér nokkrir mikilvægir punktar:

1. Sjúk ást og Sjúkt spjall: Stígamót eru í samstarfi við Samfés og ríki um forvarnarverkefnið Sjúk ást þar sem ungt fólk fær fræðslu um eðlileg og óeðlileg samskipti, mörk og samþykki. Auk þess reka Stígamót nafnlaust spjall fyrir ungmenni undir heitinu Sjúkt spjall. Það er mikilvægt að halda þessum verkefnum áfram og byggja áfram á þeim grunni sem til er og sækja á í forvarnarstarfi.
2. Sveitarfélög þurfa að vera með virkar stefnur til að verja starfsfólk sitt og skjólstæðinga fyrir ofbeldi hvers konar og vita hvernig beri fumlaust að taka á atvikum sem kunna að koma upp, hvort sem það er meðal starfsfólks, gagnvart starfsfólki eða innan eininga sem sveitarfélagið rekur.
3. Fjárhagslegt sjálfstæði kvenna er ein besta vörnin gegn ofbeldi, að þær geti komið sér út úr aðstæðum og séu ekki háðar þeim sem beita ofbeldi eða neyðast út í vændi. Aðgengilegir leikskólar og dagsvistun barna er forsenda fyrir fjárhagslegu sjálfstæði kvenna, fyrir utan hið augljósa; að útrýma kynbundnum launamun og meta virði kvennastarfa að verðleikum.
4. Vændi og mansal þrífst á Íslandi, í stórum og smáum bæjarfélögum. Sveitarfélög þurfa að taka skýra afstöðu gegn slíku vegna þess skaða sem það veldur einstaklingum og samfélaginu öllu. Þá er mikilvægt að vera með stefnu til að auðvelda fólki (oftast konum) að komast út úr vændi. Starfsfólk sveitarfélaga, einkum þau sem sinna félagsþjónustu, þurfa að fá fræðslu um orsakir og afleiðingar vændis og mæta brotaþolum með fordómalausum skilningi.
5. Síðustu ár og áratugi hefur verið byggð upp þjónusta fyrir brotaþola víðsvegar um landið auk þjónustu fyrir gerendur til að bæta ráð sitt. Þetta er iðulega rekið af frjálsum félagasamtökum sem berjast stöðugt við að fjármagna starfsemi sína. Sveitarfélög þurfa að tryggja starfsemi sem þessa með fjárframlögum enda um grunnþjónustu að ræða á meðan ofbeldi þrífst.
6. Rétt viðbrögð við ofbeldi meðal ungmenna skiptir lykilmáli í grunn- og framhaldsskólum. Ef ekkert er aðhafst í slíkum aðstæðum fara brotaþolar út í lífið með lægra sjálfsmat og gerendur með þau skilaboð að ofbeldið hafi engar afleiðingar. Þetta hefur alvarlegar afleiðingar á einstaklingana og samfélagið í heild. Um 70% þeirra sem leita til Stígamóta hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi fyrir 18 ára aldur – langstærstur hluti konur sem hafa verið beittar ofbeldi af körlum.
7. Kynjafræði- og hinseginfræðsla á öllum skólastigum eru mikilvæg forvörn gegn skaðlegum staðalmyndum sem geta alið af sér misrétti og kynbundið ofbeldi. Öll sveitarfélög geta lagt sitt af mörkum til að stuðla að virðingu og heilbrigðum samskiptum fólks af öllum kynjum. Þá er mikilvægt að starfsfólk skóla- og frístundastarfs fái fræðslu um ofbeldi, afleiðingar þess, úrræði og einkenni ofbeldishegðunar. Þannig er hægt að bregðast við, styðja við bakið á þolendum og uppræta ofbeldismenningu.

Stígamót skora á frambjóðendur að horfast í augu við vandann og axla ábyrgð í baráttunni gegn kynbundnu og kynferðislegu ofbeldi. Við erum ávallt til í samtal og samráð um lausnir og viðbrögð.

Höfundur er talskona Stígamóta.