Um­sóknum um vernd fækkað um 60%

Þegar ég tók við embætti dómsmálaráðherra blasti við stefnuleysi í útlendingamálum.

Skilaboð voru óskýr, aðgerðir sundurlausar og almenningur upplifði stjórnleysi. Tiltrú á kerfinu fór minnkandi og það var augljóst að breyta þurfti um stefnu.

Frá árinu 2022 hefur umsóknum um alþjóðlega vernd fækkað um rúmlega 61%. Árið 2022 bárust 4.521 umsókn en árið 2025 voru þær 1.747. Langstærsti hluti umsækjenda hefur á sama tíma verið fólk frá Úkraínu sem flýr árásarstríð Rússa.

Fyrstu fjóra mánuði ársins 2026 voru 73% umsækjenda frá Úkraínu.

Umræða verður að byggja á staðreyndum. Það er engum til góða að byggja umræðu á öðru en staðreyndum.

Aðgerðir til að ná stjórn

Stjórnvöld verða að tryggja stjórn á þessum málaflokki sem öðrum. Það er best með skynsömum og skýrum reglum.

Þess vegna höfum við nú þegar ráðist í breytingar.

Við höfum afnumið hina séríslensku 18 mánaða reglu sem veitti fólki sjálfkrafa dvalarleyfi eingöngu vegna tafa á málsmeðferð. Ísland var eina Norðurlandaþjóðin með slíkt regluverk.

Við höfum styrkt Schengen-eftirlit til muna og nú lögfest skyldu flugfélaga til að afhenda farþegalista svo stjórnvöld hafi nauðsynlega yfirsýn yfir komu fólks til landsins.

Frumvarp mitt um afturköllun verndar hefur verið samþykkt á Alþingi. Með því tryggjum við að afbrot hafi afleiðingar. Það á að vera sjálfsögð krafa að þeir sem fá vernd hér á landi virði lög og ógni ekki öryggi samfélagsins.

Ríkisstjórnin hefur sömuleiðis lagt fram frumvarp um brottfararstöð með sambærilegu fyrirkomulagi og þekkist annars staðar á Norðurlöndum. Ísland er raunar eina Schengen ríkið sem rekur ekki slíkt úrræði og hefur sætt gagnrýni fyrir það.

Þetta eru ekki táknrænar aðgerðir eða pólitísk slagorð. Þetta eru breytingar sem styrkja regluverk okkar, auka öryggi og færa íslensk lög nær því sem þekkist hjá nágrannaþjóðum okkar.

Opnustu reglurnar endurspegla ekki mestu mannúðina

Ísland á að standa vörð um mannréttindi og alþjóðlegar skuldbindingar. Ísland verður sömuleiðis að standa vörð um öryggi, réttarríkið og traust almennings.

Þessi sjónarmið útiloka ekki hvort annað. Þau eru raunar grunnurinn að frjálslyndu samfélagi.

Útlendingamálin hafa allt of lengi verið eftirlátin jöðrunum. Svarið liggur ekki í stefnu jaðranna sem boða opin eða lokuð landamæri. Svarið liggur í ábyrgri miðju og ábyrgri stefnu sem byggir á skynsemi, festu og skýrum reglum. Opnustu reglurnar og minnsta eftirlitið endurspegla ekki mestu mannúðina. Og lokuð landamæri endurspegla ekki mikinn skilning á atvinnulífi eða viðskiptum.

Aðflutt fólk auðgar íslenskt samfélag og gegnir mikilvægu hlutverki í atvinnulífi. Okkur ber að taka vel á móti því fólki sem hér sest að og gera kröfu um virka þátttöku í samfélaginu. Liður í því er að auka íslenskukennslu en aukin fjárfesting er sett í íslenskukennslu í fjármálaáætlun.

En forsenda þess að samfélagið haldi áfram að vera frjálslynt er að almenningur finni að stjórnvöld hafi stjórn á kerfinu.

Það er verkefni sem við vinnum af skynsemi og festu.

Höfundur er dómsmálaráðherra.