Deilur magnast í Borgar­byggð um vindorkuver

Sveitarstjórnarkosningarnar í Borgarbyggð 2026 mótast nú í auknum mæli af deilum um vindorkuver, Holtavörðuheiðarlínu 1 og aukin afskipti ríkisins af orkumálum í héraðinu. Á framboðsfundi í Logalandi þ. 14. maí s.l. kom fram óvenju sterk samstaða allra framboða gegn frekari uppbyggingu vindorkuvera í Borgarbyggð og Skorradal, þar sem lögð var áhersla á að standa með landeigendum og bændum gegn því sem kallað er ofríki Landsnets og stjórnvalda.

Sérstaklega hefur verið gagnrýnt að ný lagasetning og skipulagsbreytingar færi sífellt meira vald frá sveitarfélögum og heimamönnum yfir til ríkisvaldsins, á sama tíma og áætlanir um stórfellda uppbyggingu flutningskerfis raforku og vindmyllugarða aukast. Gagnrýnendur segja að hér sé komin þróun sem minni sífellt meira á evrópska orkustefnu í anda EES og ESB, þar sem megináhersla sé lögð á samtengingu raforkukerfa, stóraukna orkuframleiðslu og miðstýringu, fremur en vernd íslenskrar náttúru, eignarréttar og sjálfsákvörðunarréttar sveitarfélaga.

Deilt hefur verið hart um fyrirhugaða Holtavörðuheiðarlínu 1, sem mun liggja um fjölda jarða í Borgarfirði með allt að 95 metra helgunarsvæði og möstrum hönnuðum fyrir 400 kV línu. Bent hefur verið á að slíkar framkvæmdir geti valdið gríðarlegu raski á landi og búsetuskilyrðum, auk þess sem landeigendur telja sig margir standa berskjaldaða gagnvart nýjum eignarnámsheimildum ríkisins.

Í umræðunni hefur einnig verið vísað til þess að innleiðing sífellt fleiri reglna í gegnum EES-samninginn og væntanleg tenging Íslands enn frekar við evrópskan orkumarkað stuðli að aukinni „vindmylluvæðingu“ landsins. Andstæðingar þeirrar þróunar segja að þrýstingur um orkuskipti og útflutningsvædda raforkuframleiðslu sé í reynd að umbreyta íslensku landslagi og færa ákvörðunarvald fjær heimamönnum. Þá hefur verið kallað eftir því að stjórnmálaflokkar, sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn, skýri afstöðu sína fyrir kosningar og svari því hvort þeir hyggist standa við yfirlýsta stefnu um vernd eignarréttar og rétt landeigenda þegar á reynir.

Höfundur er læknir og fullveldissinni.