Fyrir­myndir

Ég held að ég geti fullyrt að nær öll okkar eigum eða höfum átt fyrirmyndir. Í upphafi lífsins eru það forráðamenn sem gegna því hlutverki. Þar mótast fyrstu viðhorfin, hegðunin og skilningur á heiminum. Eftir því sem börn eldast breytast fyrirmyndirnar. Þau tengjast starfsmönnum í leikskóla og skóla, þjálfurum í íþróttum og vinum. Forráðamenn hætta jafnvel á tímabili að vera „kúl“, en áhrif þeirra hverfa þó aldrei alveg.

Rannsóknir sýna að jákvæðar fyrirmyndir tengjast betri sjálfsmynd barna, meiri félagsfærni og minni líkum á áhættuhegðun. Á sama tíma getur skortur á slíkum fyrirmyndum, eða neikvæðar fyrirmyndir, haft alvarleg áhrif – sérstaklega hjá börnum sem búa við fátækt eða óstöðugleika.

Gögn frá OECD sýna að um helmingur barna endar á svipuðu hæfnistigi og foreldrar þeirra. Það þýðir ekki að börnin velji endilega nákvæmlega sama starf og foreldri, en tengslin eru sterk milli kynslóða. Félagsleg staða, menntun og aðstæður í æsku hafa áfram mikil áhrif á lífsleið einstaklinga. Ástæðurnar eru nokkrar. Börn hámenntaðra foreldra fara líklegar í nám, á meðan önnur hafa færri tækifæri – foreldrar varða að vissu leyti leiðina. Tengsl skipta líka máli, þar sem mörg störf opnast í gegnum tengslanet. Og svo eru það fyrirmyndirnar sjálfar: börn herma eftir því sem þau sjá. Ef þau sjá foreldra sína eða aðra í kringum sig í ákveðnum störfum eða sjá eða heyra viðhorf foreldra getur það mótað val þeirra síðar meir.

Sterkar fyrirmyndir utan heimilisins skipta miklu máli fyrir framtíð barna, sér í lagi þar sem aðstæður heima fyrir kunna að vera bágar. Börn sem alast upp við fátækt hafa oft minni aðgang að jákvæðum fyrirmyndum, sérstaklega í skipulögðu starfi eins og íþróttum. Þau upplifa meiri streitu, eru líklegri til að dragast úr félagsstarfi og hafa minni möguleika á að breyta stöðu sinni. Það skiptir miklu máli að við áttum okkur á að íþróttir og tómstundir eru ekki bara afþreying – þær eru vettvangur þar sem börn hitta fyrirmyndir utan heimilis.

Samfélag sem leyfir að efnahagur foreldra ráði því hvaða fyrirmyndir börn hafa, er samfélag sem velur að skapa ójöfnuð. Það viljum við í Samfylkingunni á Akureyri ekki. Við trúum því að jöfn samfélög séu sterk samfélög og að öll börn eigi að fá sömu tækifæri.

Höfundur skipar þriðja sæti lista Samfylkingarinnar á Akureyri.