Af­hjúpa RIS-vanda í Evrópu og Banda­ríkjunum

Mennirnir eru sagðir hafa lagt á ráðin um að myrða þekktan rússneskan andstæðing ríkisstjórnar Vladimírs Pútín í Bandaríkjunum. Mennirnir hófu þetta ráðabrugg árið 2024 og greiddu og reyndu að greiða mönnum í Bandaríkjunum fyrir að fylgjast með skotmarki þeirra og svo reyna að ráða hann af dögum.

Þá eru mennirnir grunaðir um skipulagningu hryðjuverkaárása gegn borgaralegum og hernaðarlegum skotmörkum í ríkjum Evrópu sem standa við bak Úkraínumanna. Mennirnir eru einnig grunaðir um skipulagningu morðs á rússneskum stjórnarandstæðingi sem býr í Vilníus í Litáen.

Enginn mannanna er í haldi yfirvalda í Bandaríkjunum en þeir dvelja allir í Rússlandi og munu þeir hafa stýrt ráðabruggi sínu þaðan.

Sjá einnig: Ný sveit njósnara leiðir skuggastríð Rússa

Í yfirlýsingu frá dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna segir að starfsmenn Alríkislögreglu Bandaríkjanna hafi komið í veg fyrir launmorðin og aðrar árásir.

Þrír hinna ákærðu eru háttsettir starfsmenn rússneskra leyniþjónusta. Einn þeirra heitir Yuri Khrameev, ofursti í rússneskri leyniþjónustu. Annar er Kirill Khrameev, sonur ofurstans sem starfar hjá Öryggisstofnun Rússlands, leyniþjónustunni FSB (arftaka KGB). Sá þriðji er Oemis Romagoza Durruthy, kúbverskur maður sem býr í Rússlandi og starfar fyrir rússneska leyniþjónustu.

Fjórði maðurinn sem var ákærður heitir Yaidel Delgado Suarez. Hann er einnig frá Kúbu og býr einnig í Rússlandi. Sá fimmti heitir svo Angel Eduardo Castro. Hann er frá Venesúela og býr í Rússlandi.

Saman mynduðu þeir hóp sem kallaður er „RIS“.

Samkvæmt ákærunum setti Suarez sig í samband við samlanda sinn sem bjó í Bandaríkjunum og sendi honum upplýsingar um skotmark RIS. Hann fékk hundruð dala fyrir að fylgjast með skotmarkinu og fylgdu leiðbeiningar um það hvernig best væri að fylgjast með rússneska stjórnarandstæðingnum.

Þá bauð Suarez manninum fjörutíu þúsund dali fyrir að myrða skotmarkið eða láta hann hverfa. Það sagðist maðurinn ekki vilja gera og spurði Suarez þá hvort hann þekkti einhvern annan sem væri tilbúinn til þess. Suarez er sagður hafa reynt að ráða nokkra menn til að myrða skotmarkið og mögulega önnur í Bandaríkjunum fyrir fúlgur fjár.

Áður hafði RIS-hópurinn boðið bandarískum ríkisborgara peninga fyrir að finna og myrða mann í Litáen. Skotmarkinu var lýst sem „vondum manni“ sem væri að „ljúga um Rússland“. Kirill Khrameev réði manninn fyrst til að taka myndir af skotmarkinu, sem hann gerði.

Þá kynnti Kirill bandaríska manninn fyrir Yuri föður sínum, sem Kirill sagði vera ofursta og yfirmann sinn. Ofurstinn bauð bandaríska manninum 25 þúsund dali fyrir að myrða rússneska manninn í Vilníus. Lagði hann til að maðurinn yrði stunginn eða bensínsprengju kastað í hann.

Bandaríski maðurinn vildi ekki myrða manninn en þá bauð ofurstinn honum minni upphæð fyrir „einfaldara verkefni“ eins og að kveikja í vöruskemmum eða spennistöðum. Hann lýsti yfir sérstökum áhuga á árásum sem kæmu niður á hergagnaframleiðslu og sendingum til Úkraínu.

Yuri sagði bandaríska manninum að markmiðið væri að skaða „öll ríkin sem hjálpa Úkraínu“. Þá viðurkenndi hann einnig að vera ofursti innan rússneskrar leyniþjónustu.

„Þú þarft að nálgast þetta með skapandi hætti. Ég er að bjóða mikla peninga fyrir alvöru vinnu.“

Bandarískir saksóknarar segja að meðlimir RIS séu grunaðir um að ráða fleiri menn til að gera hryðjuverkaárásir í öðrum ríkjum. Durruthy er til að mynda sagður hafa skipulagt árás í Prag í júní 2024 og aðra árás í Litáen seinna það ár.

Fyrsta morðtilraunin á bandarískri grundu

Frá febrúar 2022 hafa Rússar ítrekað verið sakaðir um skemmdarverk og ýmis konar árásir í Evrópu. Á undanförnum árum hefur fjöldi andófsmanna og andstæðinga Pútíns látið lífið, bæði innan og utan Rússlands.

Sjá einnig: Komu í veg fyrir launmorð á Bandaríkjamanni í Varsjá

Fyrir sex árum skaut rússneskur útsendari fyrrverandi uppreisnarmann frá Téténíu til bana um hábjartan dag í almenningsgarði í Berlín. Morðingjanum var sleppt í umfangsmestu fangaskiptum á milli Rússlands og vestrænna ríkja frá því að kalda stríðinu lauk. Pútín tók fagnandi á móti honum við komuna til Rússlands.

Þá eitruðu rússneskir útsendarar fyrir Alexander Litvinenko, rússneskum fyrrverandi leyniþjónustumanni, með geislavirku efni í London árið 2006. Þeim tókst að ráða Litvinenko bana.

Rússnesku leyniþjónustumönnunum sem eitruðu fyrir Sergei Skripal, öðrum fyrrverandi njósnara, og dóttur hans í Salisbury á Englandi árið 2018 tókst aftur á móti ekki ætlunarverk sitt. Þeim tókst þó að drepa breska konu sem komst í snertingu við leifarnar af taugaeitrinu sem þeir beittu í tilræðinu og skildu eftir á víðavangi.

Einnig er talið að rússnesk stjórnvöld hafi staðið fyrir því að eitrað var fyrir Alexí Navalní, leiðtoga rússnesku stjórnarandstöðunnar, árið 2020. Hann lést í rússnesku fangelsi árið 2024.

Rannsóknarblaðamaðurinn Christo Grozev, sem sérhæfir sig í að fjalla um rússneskar leyniþjónustur, og hefur verið skotmark þeirra vegna starfs síns, segir þetta í fyrsta sinn sem vitað er til þess að beinar sannanir séu fyrir ráðabruggi Rússa um að myrða einhvern í Bandaríkjunum.

Það hafi um árabil verið óskrifuð regla milli Rússa og Bandaríkjamanna að gera ekki slíkt.

Rússar hafa einnig verið sakaðir um fjölda skemmdarverka og svokallaðra fjölþáttaárása í Evrópu á undanförnum árum en þeim árásum virðist fara fjölgandi. Fregnir af slíkum ógnum hafa borist víðs vegar að í Evrópu að undanförnu og hafa ráðamenn í heimsálfunni sakað Rússa um að stunda blandaðan hernað með það að markmiðið að grafa undan stöðugleika og samheldni í Evrópu.