Köld kveðja á kvennaári

Í ár eru 50 ár frá því að konur gengu út og sögðu hingað og ekki lengra, við krefjumst jafnréttis og það strax. Þetta var dagurinn sem hjól íslensks atvinnulífs stöðvuðust því konur lögðu niður störf. Formæður okkar sýndu hversu mikilvægar þær væru á vinnumarkaði og í íslensku samfélagi. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan þá en samt er jafnrétti ekki náð og nú eru hreinlega blikur á lofti.

Eitt dæmi eru leiðir sveitarfélaga til að leysa leikskólavandann með því að stytta vistunartíma barna, loka í fleiri daga á ári og gera foreldrum erfiðara fyrir að láta púslið sem barnauppeldi getur verið ganga upp.

Hvernig á dæmið að ganga upp?

Tökum dæmi úr Reykjavíkurleiðinni. Leikskólar loka í 20 virka daga á sumrin. Ofan á það bætast 6 starfsdagar. Hvert foreldri þarf því að eiga frí í 26 daga á ári svo það þurfi ekki að taka launalaust leyfi. Ofan á það leggjast, samkvæmt Reykjavíkurleiðinni, 10 dagar sem þú annað hvort sleppur við að barnið fari í leikskólann og færð þá afslátt af leikskólagjöldum eða borgar sérstaklega fyrir og miklu hærra gjald en venjulega. Þá er heildarfjöldi daga sem ætlast er til að foreldrar taki frí frá vinnu til að minnka vistun í leiksskóla kominn í 36 virka dagar á ári. Orlof starfsmanna á vinnumarkaði er á bilinu 24-30 dagar, mér sýnist enginn fá meira en það. Því spyr ég, hvernig á einstætt foreldri að brúa það? Svo er það hin spurningin, á hverjum mun þetta lenda?

Við vitum að í gagnkynja samböndum er yfirgnæfandi meirihluti kvenna sem tekur á sig þriðju vaktina, konur taka lengra fæðingarorlof og allar líkur eru á að margar konur muni sitja uppi með að finna leiðina til að láta styttri vistunartíma og láta fleiri frídaga í leikskóla ganga upp.

Ekkert má út af bregða

Reykjavíkurleiðin leggur líka til styttri föstudaga og gengur út frá því að öll á vinnumarkaði séu með styttingu vinnuvikunnar. Tökum dæmi af foreldri sem er í stéttarfélaginu VR, þar er samningsbundinn vinnutími er 35,5 tímar á viku (það er ef manneskjan tekur ekki kaffitíma) sem gerir rúma 7 tíma á dag. Nú vinnur foreldrið í miðbæ Reykjavíkur en býr í Grafarholti. Það tekur um 25 mínútur að aka til vinnu og annað eins til baka. Sem sagt 8 tímar á dag. Það má ekkert út af bregða til að ná þessu frá mánudegi til fimmtudags en á föstudegi getur foreldrið lítið gert, nema annað hvort borgað meira fyrir vistun og vera stimplað af siðapostulum sem lélegt foreldri sem vill ekki vera með barninu sínu eða minnka við sig í vinnu, fá lægri tekjur og á endanum minni lífeyrisréttindi.

Leið meirihlutans í Reykjavík, sem minnir sorglega mikið á leið Kópavogs, er að minnka vistunartíma barna, hækka leikskólagjöld og auka álag á foreldra. Það eina sem þessar leiðir gera er að leysa styttingu vinnuvikunnar á leikskólum án nokkurs samtals við aðila vinnumarkaðarins um fyrirkomulagið. Þessar leiðir tryggja ekki betri laun eða betri mönnun á leikskóla.

Kröfur kvennaárs

Það er áhugavert að skoða þessa leið Reykjavíkurborgar í samhengi við kröfur kvennaárs. Í kröfum kvennaárs segir: „Konur þurfa oftar að minnka við sig launaða vinnu til að sinna ólaunaðri vinnu innan veggja heimilisins. Yfir helmingur barna fær ekki leikskólapláss fyrr en eftir 18 mánaða aldur. Umönnunarbilið bitnar verr á tekjum, tækifærum og lífeyrisréttindum mæðra en feðra. Tekjur mæðra lækka um 30-50% við fæðingu barns og á þriðja ári barnsins eru þær enn umtalsvert lægri en áður. Tekjur feðra lækka hins vegar um 3-5% við fæðingu barns en eftir ár eru þær orðnar þær sömu og áður. Einstæðar mæður eiga mjög erfitt með að ná endum saman.“ Og jafnframt kemur fram að helsta ástæða launamunar kynjanna er kynjaskiptur vinnumarkaður og vanmat á hefðbundnum kvennastörfum. Þess er krafist að lögfesta skuli leiksskólavist frá því að fæðingarorlofi lýkur og leiðrétta kerfisbundið mat á kvennastörfum.

Á meðan ríkisstjórnin vinnur tillögur um að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leiksskóla og vinnur að endurmati á virði kvennastarfa þá ákveða sveitarfélög eins og Reykjavík að fara í þveröfuga átt. Það eru kaldar kveðjur á kvennaári.

Höfundur er móðir leikskólabarns, Viðreisnarkona og femínisti.