Konan - Vinnan - Kjörin í 40 ár

Fyrir tæplega 40 árum var skrifuð kandídatsritgerð við Háskóla Íslands sem ber heitið Konan - Vinnan - Kjörin. Strax í inngangi hennar er kjarni kvennabaráttunnar fangaður en þar segir að: „Einstaklingum er mismunað á ýmsa vegu. Hafa þar áhrif ýmis atriði, kynþáttur, trúarbrögð, þjóðerni og kyn, en einnig má finna orsakir mismununar á þeim auðlindum sem einstaklingurinn býr yfir. Með auðlindum á ég við þætti eins og hæfni, hvers konar þjálfun s.s starfsþjálfun, sjálfsöryggi, frumkvæði og fleira í þessum dúr sem fallið getur undir áunna eiginleika sem hver og einn hefur þroskað með sér og tileinkað sér, í þeim tilgangi að gera sjálfum sér og samfélagi sínu gagn. Er óhætt að segja að uppeldi og menntun gegni hér lykilhlutverki.“

Lengi býr að fyrstu gerð

Menntun og uppeldi barna er einmitt það sem við eigum formæðrum okkar svo mikið að þakka ekki bara þeim sem tóku slaginn fyrir 50 árum heldur öllum konum sem ruddu braut jafnréttis og frelsis kvenna - fyrir næstu kynslóðir eins og mig, dóttur mína. Það er þeim að þakka að við höfum skapað samfélagslega innviði fyrir börn, leiksskóla, frístundir og um leið að opna dyr að menntun, atvinnulífi og fjárhagslegu sjálfstæði. Jafnréttið byrjar heima við - með að foreldrar skipta með sér verkum, deila annarri og þriðju vaktinni saman. Svo þarf að hafa sterkar samfélags kvenfyrirmyndir líka, fyrirmyndir sem við sem sem samfélag erum stolt af, konur í stjórnmálum, forsetar, forsætisráðherrar, ráðherrar, biskupar, dómarar, sýslumenn, lögreglustjóra, frumkvöðla og stjórnendur fyrirtækja og stofnana, kvenn- og kvár fyrirmyndir hafa áhrif á næstu kynslóðir.

Hvar verðum við eftir 50 ár?

Í aðdraganda þessara tímamóta og í krafti umræðunnar síðustu misserin hef ég velt fyrir mér hvað við, mín kynslóð, kynslóð miðaldra kvenna, vill skilja eftir sig til næstu kynslóðar, til dætra, drengja og stálpa. Sér í lagi að þegar við sjáum ungt fólk fylkja sér um íhaldsama, þjóðernislega hugmyndafræði um hefðbundin kynhlutverk, tala að samfélagsleg hnignun fjölskyldunnar sé vegna aukinnar atvinnuþátttöku kvenna, færri börn fæðast, að frelsi konunnar til að mennta sig og stýra barneignum sé aukaatriði því sé mikilvægt að staldra við, best sé horfa til kristilegra gilda kjarnafjölskyldunnar, að konan annast heimili, börn og buru til að tryggja stöðugleika heimilis á meðan karlinn afli tekna. Kunnuglegt stef en óþægilega tengt upphafi ritgerðarinnar sem skrifuð var fyrir 40 árum - þetta er bakslag í hnotskurn.

Afturhvarf til fortíðar

Í uppeldi foreldra er börnum innrætt lífsviðhorf til framtíðar. Ætlum við að hoppa 50 ár aftur í tímann, ala komandi kynslóðir upp við sömu samfélagslegu veggi sem formæður okkar hafa í meiri en 50 ár reynt að brjóta niður þannig að eftir 50 ár stöndum við á sama stað og fyrir 50 árum?

Barátta fyrir mannréttindum og jafnrétti er og verður viðvarandi barátta, hún kann að breytast með ólíkum áherslum og birtingarmyndum eins og sagan hefur sýnt okkur. Með áherslu á ofbeldi, mikilvægi þess að setja mörk, tileinka sér samkennd og hlúa að stöðu og réttinda jaðarsettra hópa. Standa með þeim, styðja og tala fyrir þeirra réttum. Alltaf, allstaðar.

Samstaða um mannréttindi skiptir máli

Lokaorð ritgerðar eiga jafn vel við í dag og fyrir 40 árum. „Tímabært er að við konur snúum bökum saman. Sé litið til fortíðar og hún höfð að leiðarljósi, sjáum við að ýmislegt hefur áunnist, þó enn sé að mörgu að hyggja. Til skamms tíma álitu konur að vænlegasta leiðin til áhrifa í karlasamfélagi væri að tileinka sér vinnubrögð og verðmætamat karla. Nútíma konur leggja hins vegar áherslu á breytt viðhorf, breytt verðmætamat. Hérna er ekki einungis átt við breytt hugarfar karla gagnvart konum heldur miklu fremur hugarfarsbreytingu kvenna gagnvart kynsystrum sínum.

Konur verða gera sér enn betur ljóst að baráttan til jafnréttis hefst á meðal þeirra sjálfra. Þær geta ekki búist við að karlar standi vörð um hagsmuni þeirra. Konur þurfa skilja mikilvægi þess að geta haft áhrif á kaup og kjör, með því að taka virkan þátt í starfi hinu ýmsu hagsmunahópa og samtaka innan vinnumarkaðarins. Einungis með því móti, geta þær verðlagt vinnu sína en þá hlýtur að vera eitt fyrsta skrefið í þá átt að breyta ríkjandi mati á ábyrgð og eðli hinna hefðbundnu kvennastarfa. Þegar konur hafa náð að tileinka sér þennan boðskap tel ég greiða leið framundan.“

Takk Mamma

Takk fyrir uppeldið og innrætið

Til hamingju með daginn - áfram konur og kvár

Baráttunni er ekki lokið.

Höfundur er varaborgarfulltrúi Samfylkingarinnar í Reykjavík