Könnun sýnir að al­menningur er fylgjandi stjórn­valds­að­gerðum gegn of­þyngd og of­fitu barna

Niðurstöður NORMO-rannsóknarinnará mataræði, hreyfingu og líkamsþyngd, sem kynnt var í vikunni, staðfesta að hlutfall íslenskra barna í ofþyngd eða offitu fer vaxandi og er hæst á Norðurlöndunum. Orsakir vandans eru fjölmargar – meðal annars breytingar á næringarumhverfi barna, aukin markaðssetning óhollra matvæla og breytt lífsstílsmynstur í samfélaginu.

Í ljósi þess að ofþyngd og offita tengjast auknum líkum á krabbameinum hafa Samtök norrænu krabbameinsfélaganna sett fram ráðleggingar til stjórnvalda um aðgerðir til að vinna gegn ofþyngd og offitu barna. Ráðleggingarnar byggja á víðtækri yfirferð vísindarannsókna og samhliða könnuðu krabbameinsfélögin viðhorf almennings í hverju landi fyrir sig til stjórnvaldsaðgerða gegn offitu barna.

Könnunin, sem Gallup framkvæmdi fyrir Krabbameinsfélagið, var lögð fyrir vorið 2024 og náði til 1000 þátttakenda sem endurspegla samsetningu þjóðarinnar.Eftir því sem best er vitað er þetta í fyrsta skipti sem fólk hérlendis er spurt kerfisbundið út í afstöðu sína til slíkra stjórnvaldsaðgerða.

·Helmingur er hlynntur hækkun skatts á óhollan mat

Þegar litið er til spurninga um efnahagslegar aðgerðir sést að mikill meirihluti (92%) styður tillögu um lækkun virðisaukaskatts á hollum mat auk þess sem helmingur styður aukna skattlagningu á óhollan mat og sykraða drykki.

·Rúmur helmingur hlynntur hertari lögum gegn markaðssetningu til barna

Rúmur helmingur (60%) styður að lög séu hert til að vinna gegn hvers kyns markaðssetningu á óhollum mat og drykkjum til barna, meðal annars að bannað sé að auglýsa utandyra, t.d. á strætóskýlum og auglýsingaskiltum.

·Langflestir hlynntir sýnilegri merkingum um hollustu

Langflestir (88%) styðja að skylt verði að hafa næringarupplýsingar framan á forpökkuðum matvælum og drykkjum til að auðvelda fólki að velja hollari kosti.

·Skólarnir hafa hlutverki að gegna

Yfirgnæfandi meirihluti (u.þ.b. 90%) er hlynntur aukinni hreyfingu í skólum, að börnum standi til boða ókeypis, hollar máltíðir á öllum skólastigum og ókeypis grænmeti og ávexti alla daga . Enn fleiri, 96%, styðja að fræðsla um heilsusamlegar matarvenjur og hreyfingu sé hluti af grunnskólanámi.

·Óhollar mat- og drykkjarvörur íverslunum

Rúmlega 6 af hverjum 10 segjast hlynnt því að hömlur séu á hvar óhollar mat- og drykkjarvörur megi vera í matvörubúðum. Rúmlega þriðjungur styður bann við tilboðum á óhollum mat- og drykkjarvörum í verslunum.

·Skipulag nærumhverfis skiptir máli

Langflestir (89%) vilja að bæjarfélög séu skipulögð og vegir hannaðir þannig að auðveldara sé að ganga og hjóla, 95% vilja að umhverfið (t.d. leikvellir, byggingar, skólar) sé bætt til að auka möguleika barna til að hreyfa sig og leika sér. Rúmur helmingur styður bann við óhollum mat- og drykkjarvörum í opinberum stofnunum (t.d. sjálfsölum í skólum, sundstöðum og íþróttahúsum).

Almenningur telur ábyrgðina liggja víða

Fólk var líka spurt út í hver það telji að beri ábyrgð á að fyrirbyggja ofþyngd og offitu barna. Töldu 90% að ábyrgð liggi hjá fjölskyldum barna og 73% segja ábyrgð hvíla á matvælaiðnaðinum, 59% á stjórnvöldum, 57% hjá matvöruverslunum en 21% hjá börnunum sjálfum.

Aðgerðir fyrir börnin og næstu kynslóðir

Ljóst er af ofangreindu að almenningur hér á landi styður stjórnvaldsaðgerðir til að draga úr ofþyngd og offitu barna. Við hjá Krabbameinsfélaginu hvetjum stjórnvöld til þess að hika ekki, heldur grípa tafarlaust til aðgerða. Framtíðarsýn stjórnvalda um að landsmenn skuli eiga kost á bestu mögulegu heilsu rætist ekki nema árangur náist á þessu sviði.

Við viljum það besta fyrir börnin okkar. Sitjum ekki aðgerðarlaus þegar við getum látið verkin tala, lífið liggur við.

Nánari upplýsingar um könnunina og verkefnið í heild sinni má finna hér.

Höfundur er sérfræðingur hjá Krabbameinsfélaginu.