Sjókvíaeldi og fram­tíð villta laxins

Sjónarhorn veiðileiðsögumanns

Ég hef eytt lífi mínu í íslenskri náttúru. Ég starfa sem veiðileiðsögumaður og stór hluti af árstekjum mínum kemur frá erlendum og íslenskum gestum sem ferðast hingað til að upplifa það sem Ísland hefur einstakt fram að færa: ósnortin víðerni, tærar ár og villtan Atlantshafslax. Tegund sem hefur víða horfið úr ám Evrópu, en lifir enn hér - ef við stöndum vörð um hana.

Fyrir mér er þetta ekki bara atvinnugrein. Þetta er arfleifð.

Afi minn og amma voru ástríðuveiðimenn. Pabbi minn er mikill veiðimaður og mínar bestu bernskuminningar tengjast því að standa við árbakka með stöng í hönd og fylgjast með laxinum. Nú á ég tveggja ára son, og ég vona að hann fái að kynnast sama krafti, fegurð og virðingu fyrir náttúrunni og ég ólst upp við.

En sú framtíð er ekki sjálfgefin.

Villtur Atlantshafslax á barmi útrýmingar

Villtur Atlantshafslax er í dag í útrýmingarhættu víða um heim. Ísland er eitt síðasta vígi hans. Það eitt og sér ætti að nægja til að stjórnvöld beiti varúðarreglunni af fullri hörku. Þess í stað er verið að leggja fram frumvörp og taka ákvarðanir sem auka áhættuna.

Ég hef starfað sem sjálfboðaliði hjá NASF í fjölda ára og séð hversu viðkvæmir laxastofnar eru. Það þarf ekki mikið til að raska jafnvæginu - og þegar skaðinn er orðinn, þá er hann oft óafturkræfur.

Ég hef séð afleiðingarnar með eigin augum

Þegar sjókvíaeldisfyrirtæki klúðra málunum og strok á sér stað er það ekki abstrakt hugtak í skýrslu. Það er raunveruleiki sem blasir við í íslenskum ám.

Ég hef staðið við laxveiðiár og horft á tugi norskra eldislaxa berast upp árnar: fisk sem er illa farinn, étinn af laxalús, með sár og vansköpun eftir að hafa verið haldið í of litlum kvíum með óeðlilega miklum þéttleika.

Þetta eru dýr sem hafa verið pyntuð lifandi, og það í milljóna tali.

Og þau ógna villta laxinum okkar — bæði með erfðablöndun og sjúkdómum.

Dánartíðni í opnum sjókvíum er allt að 40%. Ef slíkt hlutfall ætti við í landbúnaði á landi yrði starfsemin stöðvuð samstundis. Af hverju sættum við okkur við þetta í sjónum?

Áhrifin ná langt út fyrir veiðimenn

Heilbrigðir villtir laxastofnar eru undirstaða fjölda starfa og heilla atvinnugreina:

• bændur sem eiga veiðirétt,
• veiðileiðsögumenn,
• veiðihús og starfsfólk þeirra,
• leigutakar á veiðiám,
• ferðaþjónusta sem byggir á hreinni og ósnortinni náttúru.

Erlend stórfyrirtæki græða — við berum áhættuna

Stærstu sjókvíaeldisfyrirtækin á Íslandi eru í eigu erlendra stórfyrirtækja. Hagnaðurinn fer úr landi en mengunin, erfðablöndunin, laxalúsin og skaðinn á vistkerfum situr eftir hjá okkur.

Þetta er ósanngjarnt jafnvægi sem engin ábyrg ríkisstjórn ætti að samþykkja.

Lýðræðið skiptir máli

Meirihluti Íslendinga er andvígur sjókvíaeldi í opnum kvíum. Þetta er ekki hávær minnihluti -þetta er þjóðin sjálf. Ef stjórnvöld kjósa að hundsa vilja almennings, vísindalegar staðreyndir og reynslu þeirra sem lifa og starfa í nánum tengslum við náttúruna, þá er það ákvörðun sem mun skilja eftir djúp sár.

Við stöndum á krossgötum

Við getum valið að vernda eina dýrmætustu náttúruauðlind Íslands – villtan lax - eða við getum leyft erlendum fyrirtækjum að eyðileggja þessa náttúruauðlind.

Ef við veljum hið síðara munu afleiðingarnar ekki aðeins bitna á náttúrunni.

Þær munu bitna á framtíðarkynslóðum.

Á syni mínum.

Og börnum hans.

Ég er ekki tilbúinn að horfa upp á það.

Höfundur er veiðileiðsögumaður og faðir.