Tíminn og vatnið frum­sýnd á Sundance: „Viska afa í Teigó sigraði hjörtu þeirra“

Andri er staddur í Park City vegna hátíðarinnar og bíður spenntur eftir heimsfrumsýningu heimildamyndarinnar sem er leikstýrt af hinni Óskarstilnefndu Söru Dosa. Blaðamaður heyrði hljóðið í Andra og ræddi við hann um myndina og aðdraganda hennar.

„Þau taka fjölskyldu-arkívurnar í heild sinni, byggja á bókinni en í raun á því sem þau finna í árkívunum frekar en akkúrat því sem var í textanum,“ segir Andri um innihald myndarinnar og hvernig það er ólíkt bókinni.

„Afi byrjaði að taka upp 1955 á sextán millimetra vél sem hann keypti af Guðmundi í Miðdal. Þar eru til alveg ómetanlegar myndir. Bestu gæðin í öllum arkvívunum, sem nær frá 1955 til 2000, eru síðan þá. Alltaf þegar ég var að útskýra gæðin sagði ég að tíu ára afmæli mömmu minnar væri eins og Disney-mynd. Og svo er þetta orðið Disney-mynd því þeir dreifa myndinni,“ segir hann en Disney á meginhlut í National Geographic.

Fyrir utan myndefnið á 16 millimetrana frá 1955 er þar líka myndefni frá móður Andra frá 1975 á átta millimetra filmu. Síðan byrjaði hann sjálfur að taka upp myndefni á tíunda áratugnum.

„Gæðin á mínu efni ná '55 ekki fyrr en í kringum 2005 þegar stafrænu vélarnar komu inn. Myndin er ofin úr þessu ásamt teiknimyndefni og skotum sem þau tóku hér á Íslandi uppi á jöklum og úti um allt - efni sem tengir myndina eins og lím.“

Ameríkanar og Íslendingar með „gjörólík viðhorf“

„Þau sneru vélinni dálítið við. Ég var mjög skeptískur á þetta því þau fara miklu meira inn í fjölskylduna en ég gerði. Á meðan mér fannst Dalai Lama áhugaverður fannst þeim afi í Teigó miklu áhugaverðari. Dalai Lama féll út en afi í Teigó kom inn og viska afa í Teigó sigraði hjörtu þeirra,“ segir Andri um áherslur myndarinnar.

Andri segir myndina vera eins og framlengingu eða hliðarafurð af bókinni. Sjálfur hélt hann fyrirlestur í Borgarleikhúsinu upp úr bókinni þó nokkrum sinnum en valdi þar gjörólíka hluta en kvikmyndagerðarmennirnir gerðu nú.

„Ég er ekki leikstjóri heldur meðhöfundur en þau fengu algjört frelsi. Svo byggir þetta mikið á teymisvinnu þannig klippararnir völdu það sem þeir urðu ástfangnir af,“ segir hann.

Þú ert meðhöfundur en hefur samt ekki stjórn yfir lokaafurðinni, hvernig er að missa þá stjórn?

„Þú verður bara að treysta,“ segir Andri og bætir við: „Á einum tímapunkti falla regndropar á stein í hálfa mínútu og mér fannst það ekki nógu skemmtilegt. En þau vita hvert þau eru að fara með þetta, þegar þú ert í réttri tilfinningu þá verður það mjög sterkt á hvíta tjaldinu,“ segir Andri.

Hann hafi horft á fjölmargar gerðir myndarinnar og sé ánægður. Sumt hafi fengið meira vægi í myndinni en það gerði í bókinni.

„Þau fóru meira inn í rímnaarfinn, það er talað um í bókinni að ég hafi verið í Árnastofnun að hlusta á gamlar konur að fara með rímur og þulur. Segulbandasafn Árnastofnunar kemur sterkt inn þarna,“ segir hann.

„Svo þurfti ég að vera á vaktinni því það eru Ameríkanar að gera þetta. Ameríkanar og Íslendingar eru oft með ólík lífsviðhorf, þegar þeir vilja gera eitthvað sorglegt finnst Íslendingum það ekkert mjög sorglegt. Ef við hefðum alltaf verið að væla yfir öllu hefðum við aldrei lifað þessar aldir af.“

Fjölskyldufjársjóðurinn rataði í bestu mögulegu hendur

Leikstjórinn Sara Dosa er mikill Íslandsáhugamaður, gerði heimildarmyndina The Seer and the Unseen árið 2019 sem fjallaði um íslenskt huldufólk og nýtti síðan íslenskt myndefni af eldgosum í heimildarmyndinni Fire of Love sem kom út 2022. Sú síðarnefnda sló rækilega í gegn og var tilnefnd til Óskarsverðlauna.

„Þegar Um tímann og vatnið kom út spurði hún hvort hún mætti „pitcha“ þessu sem sínu næsta verkefni til National Geographic. Og þá var hún komin í Óskarsflokkinn og orðin svolítil stjarna,“ segir Andri.

„Ég er að afhenda þeim fjölskyldufjársjóð en ég held að þetta hafi ratað í bestu mögulegu hendur.“

Myndin verður heimsfrumsýnd á Sundance-hátíðinni sem er ein stærsta kvikmyndahátíðin í Bandaríkjunum. Hátíðin var stofnuð af Robert Redford 1978 og hefur verið haldin í Salt Lake City og Park City í Utah síðan þá en mun flytjast yfir til Boulder í Colorado á næsta ári.

„Hér eru stjörnurnar eins og himbrimar út um allt. Ég ætlaði að heilsa einum kalli sem mér fannst ég kannast við en svo var það Woody Harrelson. Maður lætur fólk yfirleitt í friði en síðan truflaði ég David Duchovny því amma sagði alltaf að við værum svo líkir,“ segir Andri sem rakst á tvífara sinn um helgina.

„Þetta varð svolítill rússíbani því myndin kemst inn á Sundance og þau eru þá mjög hrifin af klippi sem átti alla samsetningu og hljóðvinnslu eftir. Þannig þau rústuðu jólunum fyrir Trickshot og Birni Viktors hljóðmanni,“ segir Andri um það hvernig vera myndarinnar á Sundance bar skjótt að.

„Þau þurftu að leggja nótt við dag. Eins og í leikhúsinu getur gott „deadline“ dregið fram það besta í öllu og þau hafa fengið svakaleg sterk viðbrögð,“ segir hann.

Eftir Sundance taka við fleiri hátíðir áður en hún ratar í íslenska bíósali seinna í ár.

„Ég geri ráð fyrir að hún komi til Íslands með haustinu. Ég er þulur myndarinnar og það væri mjög skrítið að sýna það hérna heima á ensku. Þannig það á eftir að gera íslenska útgáfu af henni og ég setti það alveg sérstaklega í samninginn,“ segir Andri.