Um­hverfis­ráð­herra gleymir lýðheilsu

Jóhann Páll Jóhannsson, Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, kynnti nýverið frumvarp um að leggja niður heilbrigðiseftirlit á Íslandi og tvístra verkefnum þess til mismunandi stofnana. Þessi áform eru umdeild innan stjórnsýslunnar og hefur ráðherra þegar verið bent á að áformin geti ekki náð sínum yfirlýstum markmiðum. Þrátt fyrir það hefur áformunum verið haldið til streitu og því vaknar upp spurningin: hvers vegna?

Villandi framsetning

Þegar áformin voru kynnt hélt ráðherra því pent fram að þau hefðu ekki áhrif á lýðheilsu, jafnvel þótt markmið laga um hollustuhætti snúist í raun alfarið um lýðheilsu, þ.e. „að búa landsmönnum heilnæm lífsskilyrði og vernda þau gildi sem felast í heilnæmu og ómenguðu umhverfi.“ Kynning á frumvarpinu er því villandi svo maður spyr sig: gleymdust markmið laganna eða skortir jafnvel þekkingu á málaflokknum?

Hvað er lýðheilsa?

Samkvæmt Landlækni ræðst heilsa almennings (lýðheilsa) af samspili einstaklinga við umhverfi sitt. Lýðheilsa byggir þannig annars vegar á því að umhverfi fólks sé heilnæmt, þ.e. laust við heilsuspillandi þætti á borð við sýkla, hættuleg efni og loftmengun, og hins vegar á félagslegum og menningarlegum þáttum sem hafa áhrif á það hvernig fólk hagar lífi sínu. Gott dæmi um þetta samspil er íslensk sundlaugamenning sem fékk nýverið viðurkenningu UNESCO sem óáþreifanlegur menningararfur mannkyns og þar leikur heilbrigðiseftirlit lykilhlutverk.

Hvað ætlar Jóhann Páll raunverulega að gera?

Til að auðvelda fólki að skilja áform Jóhanns Páls um að leggja niður heilbrigðiseftirlitið, þá er hér stutt samantekt á því sem raunverulega stendur til:

·Verkefni heilbrigðiseftirlitsins yrðu ekki lengur unnin samþætt heldur yrði þeim tvístrað milli mismunandi stofnana, þ.e. Umhverfis- og orkustofnunar, Matvælastofnunar og hvers og eins sveitarfélags á landinu (sem eru 62 talsins). Sem dæmi þá yrði eftirlit með heilnæmi leikskóla á hendi þriggja stofnana í stað einnar.

·Þjálfunarkröfur og starfsréttindi heilbrigðisfulltrúa yrðu afnumin, sem þýðir að enginn myndi lengur þurfa að hafa „starfsreynslu sem nær til allra sviða heilbrigðiseftirlits“ og þess í stað myndu eftirlitsmenn ofangreindra stofnana einungis fá þjálfun í afmörkuðum sviðum heilbrigðiseftirlits. Þannig myndi eftirlit með fjölþættri starfsemi krefjast aðkomu fleiri starfsmanna en áður, sem eykur kostnað og flækir úrvinnslu.

·Lýðheilsuverkefni eins og eftirlit með tóbaksvörnum (sem Jóhann Páll minnist ekki einu orði á í frumvarpi sínu) myndu falla milli skips og bryggju.

Enn má afstýra slysinu

Þrátt fyrir allt þetta er þó ánægjulegt að ráðherra hefur mælt sér mót við Félag heilbrigðisfulltrúa svo við getum tekið samtalið um þennan mikilvæga málefnaflokk. Allir eru sammála um að það þarf að efla heilbrigðiseftirlit enn frekar, t.d. með því að efla samræmingu og einfalda leyfisferla, en til að útfæra raunhæfa lausn er nauðsynlegt að þekkja málaflokkinn.

Höfundur er heilbrigðisfulltrúi.