Þetta er skrýtin latína

Allt frá tímum Snorra Sturlusonar hefur latína óslitið verið kennd á Íslandi með einum eða öðrum hætti. Langt fram á 20. öldina sinntu menntaskólar latínukennslu og sóttu þannig í hefðir gömlu málfræðiskólanna, þ.m.t. Menntaskólinn á Akureyri, en á endanum varð einungis einn eftir, Menntaskólinn í Reykjavík. Af fréttum að dæma er nú áfram verið að kroppa af latínukennslunni í þessari síðustu varðstöð klassískra mennta og útlit er fyrir að hún verði að engu á næsta áratug eða tveimur, nema eitthvað breytist.

Ég er sjálfur stúdent frá fornmálabraut I í Menntaskólanum í Reykjavík. Þessi braut var ástæðan fyrir því að ég sótti um í skólanum á sínum tíma. Hann er fjarri því að vera fullkomin menntastofnun en ef ég þyrfti að velja einn kost þá er hann sá að skólinn býður upp á námsbrautir sem henta nemendum sem vilja sökkva sér í áhugamál sín. Það er sérstök upplifun að vera í framhaldsskóla og hefja daginn á tvöföldum tíma í latínu, sem er svo fylgt eftir með kennslu í forn-grískri og rómverskri listasögu og heimspeki. Þá er forn-grískukennsla jafnvel eftir hádegi en hún á það til að gleymast í umræðunni um latínuna. Á fornmálabraut er líka þetta hefðbundna, íslenska, danska og einhver stærðfræði en hryggjarstykkið í námsbrautinni er bara það sem við má búast, klassísk menntun og tungumálakennsla eins og hún gerist best.

Rúm Prókrústesar

Fullyrða má að þetta sé einstakt í íslensku framhaldsskólaumhverfi, sem á að öðru leyti margt sameiginlegt með rúmi Prókrústesar. Ef gestirnir voru of stuttir fyrir rúmið þá teygði Prókrústes úr gestunum með ofbeldisfullum hætti þar til þeir fylltu út í rúmið. Voru gestirnir of langir var lausnin einfaldlega sú að höggva neðan af þeim. Til þess að koma þessum punkti til skila hefði vissulega nægt að vísa til þess að íslenskir framhaldsskólar „steypi nemendur í sama mót“, en þá hefði þessi fróðleikur um Prókrústes ekki komist að. Það er staðreynd að bóklegt nám í flestum framhaldsskólum er afar svipað og verður líkara með hverju árinu. Einhverjum kann að finnast það jákvætt, en aðrir sjá fegurðina í fjölbreytninni í þessum efnum. Nemendur eru jú ekki allir eins.

Það er að mörgu leyti skiljanlegt að latínukennsla sé skorin niður þegar einungis níu nemendur skrá sig á fornmálabraut. Rekstrarlega er þetta ekki galin ákvörðun og samsvarar hún sér eflaust ágætlega í Excel-skjali. Í rekstri íslenska ríkisins má þó finna hundruðir, ef ekki þúsundir, dæma um verri nýtingu fjármagns en þessa. Enginn vafi leikur á því að mun meiri menningarverðmætum er kastað fyrir borð en sem nemur þeim krónum sem hér eru undir. Óháð því að tekið sé skref í áttina að því að slíta nær þúsund ára menntahefð á Íslandi, þá felur kennslan í sér þjónustu við nemendur sem eru umfram allt fróðleiksfúsir og í senn kyndilberar menningarheims sem á sér engan líka. Þetta er andlega þenkjandi menntun og á tímum þar sem intróspektíf hugsun er orðin að engu er klassísk menntun vin í eyðimörkinni. Ef eitthvað barn vill demba sér í heimspeki, listasögu og þýðingar á textum eftir Sesar fyrir átján ára aldur þá gæti ég á þessum tímum vart hugsað mér betri ráðstöfun á útgjöldum menntamála en að styrkja þá vegferð.

Þekkingu á sögu og menningu er verulega ábótavant

Hitt er það, að það lýsir ákveðnum veruleika að fáir láti sig varða klassíska menntun og sögu yfirleitt. Það verður seint sagt að fræðilega nálgunin í seinni tíð ýti undir áhuga á vestrænni menningu en það er efni í aðra og lengri grein. Aukinheldur hefur ekki verið í tísku að leggja áherslu á fortíðina þegar fólk upplifir óvissu um framtíðina. Áherslur í menntamálum hafa skiljanlega snúið að samfélagi framtíðarinnar, en þó án tillits til þess að þekking á fortíðinni, sögu okkar og gildum, er nauðsynleg til þess að geta fótað sig í síbreytilegu samfélagi framtíðarinnar.

Höfundur er lögmaður og stúdent af fornmálabraut Menntaskólans í Reykjavík.