Aukið að­gengi að á­fengi auki neyslu

Kári Stefánsson segir málið um netsölu áfengis vera tvískipt. Annars vegar hvort eigi að leyfa netsölu áfengis, sem hann telji óskynsamlegt vegna þess að rannsóknir sýni fram á að aukið aðgengi að áfengi auki neyslu þess. Hitt sé síðan hvernig lögum um sölu áfengis sé framfylgt, sér í lagi á síðustu fimm til tíu árum. 

„Samkvæmt áfengislögunum frá 1998 þá er það alveg ljóst að það er ólöglegt að menn selji áfengi á netinu eins og það er gert í dag. Það er ekki bara mín skoðun, það er skoðun ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin svaraði EFTA í bréfi í apríl í ár þar sem ríkisstjórnin segir að þetta samræmist ekki íslenskum lögum, að selja áfengi á netinu eins og er gert. 

Héraðsdómur Reykjaness er búinn að kveða upp dóm um að það sé ólöglegt að selja áfengi á netinu á þennan hátt, en engu að síður er ekkert gert í því. Þetta eru lög sem núverandi ríkisstjórn og lögreglan og þeir aðilar í samfélaginu sem eiga að sjá til þess að lög séu haldin, þeir láta eins og þetta skipti ekki máli. Það vill svo til að það er eingöngu Alþingi sem hefur vald til þess að ákveða hvað séu lög og hvað séu ekki lög í landinu,“ segir Kári Stefánsson en hann var til viðtals í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

 Sjúkdómar í lifur sem stafi af áfengi hafi áttfaldast frá 1984

Frá lýðheilsusjónarmiði sé netsala áfengis stórhættuleg, en neyslu á áfengi fylgi töluvert miklar hættur. Stór hluti alvarlegra slysa og ofbeldisverka eigi sér stað undir áhrifum áfengis. 

„Neysla á áfengi eykur líkurnar á svona fimmtán krabbameinum. Neysla á áfengi eykur líkurnar á alls konar sjúkdómum. Takið þið bara eftir því að síðan 1984 hafa sjúkdómar í lifur sem stafa af áfengi áttfaldast. Það hefur ekki tvöfaldast, ekki þrefaldast heldur áttfaldast.“

Á sama tíma, á árunum 1984 til 2020, hafi áfengisneysla Íslendinga aukist um 76 prósent. Áfengisneysla ýmissa landa sé meiri en á Íslandi. „Áfengisneysla er til dæmis meiri í Danmörku en á Íslandi. En einhverra hluta vegna þá finnst mér og fleirum að við séum ekki í þeirri aðstöðu að það þjóni okkar hagsmunum að auka áfengisneyslu.“

Aukning í áfengisneyslu stafi af auknu aðgengi þess. „ÁTVR hefur farið út í að opna alls konar búðir hér og þar, búðir sem eru aðgengilegri og á fleiri stöðum. Þeir hafa farið í að senda áfengi til fólks í pósti og svo framvegis.“

„Vel þess virði að fórna svolitlu frelsi“

Kári segir að beinn kostnaður í heilbrigðisþjónustu sem megi rekja beint til áfengisneyslu nemi um hundrað milljörðum á ári. „Þannig þetta er ekkert smáatriði.“ Hann telji þó að mesta hættan stafi af áfengisvandanum sjálfum. 

Áfengisneysla sé mest í Danmörku af Norðurlöndunum en það sé einmitt eina landið þar sem sala áfengis er frjáls og því virðist sem það að ríkið sjái um sölu áfengis veiti ákveðið aðhald. 

„Það er alltaf hægt að deila um það hversu mikið við eigum að leyfa forræðishyggju ríkisins að hafa áhrif á líf okkar og ég er alveg sammála því að það er hættulegt að fara á þá braut. En eins og ég horfi á alkóhólisma og afleiðingar áfengis þá er það vel þess virði að fórna svolitlu frelsi þegar kemur að því að kaupa áfengi til þess að vernda þetta fólk sem á undir högg að sækja.“

Áfengisvandi beri frjálsan vilja ofurliði og því sé málið spurning um hvort að samfélagið hafi einhverjum skyldum að gegna þegar kemur að því að vernda fólk frá sjálfu sér. Samfélagið hafi tekið þá ákvörðun að koma í veg fyrir neyslu fíkniefna en þegar grannt er á litið sé áfengi eitt versta fíkniefni sem til er, „en það er hluti af okkar kúltúr.“

„Við setjum alls konar mörk í samfélaginu til þess að verja þá sem eiga undir högg að sækja. Við erum meira að segja með bílastæði fyrir fólk sem er bæklað að einhverju leyti. Við erum með alls konar reglur til þess að hlúa að fólki sem á erfiðara með að sjá um sig sjálft.“

Forvarnir nái ákveðinni lengd en hrökkvi ekki til alls

Kári segir forvarnir mikils virði og þær hafi töluverð áhrif. Íslenskt samfélag standi sig þokkalega í þeim efnum en „áhrif forvarnanna ná bara ákveðinni lengd, eftir það hrökkva þau ekki til alls.“

Fyrirbrigði eins og netsala auki án nokkurs vafa neyslu áfengis. „Þú ert með fyrirtæki sem er að senda vín heim til þín,  ef þú pantar geturðu fengið það á fimm til 30 mínútum.“ Það aðgengi sem netsölur með áfengi bjóði upp á búi til veikleika fyrir þá sem eiga við áfengisvanda að stríða.

„Þegar menn stíga fram og staðhæfa að aðgengi að áfengi í gegnum netsölu auki ekki neysluna á áfengi, þá held ég að menn séu búnir að stinga hausnum ansi djúpt ofan í sandinn.“