Björgunarþyrla á Akur­eyri – staða máls

Á morgunverðarfundi Kristrúnar Frostadóttir forsætisætisráðherra í flugstöðinni á Akureyrarflugvelli 22. maí 2025 svaraði ráðherra með eftirfarandi hætti þegar spurt var að því hvort það stæði til að staðsetja eina af þyrlum Landhelgisgæslunnar á Akureyrarflugvelli:

„Það stendur til að gera þetta. Ég styð þetta heilshugar.“

Þetta góða svar vakti upp miklar vonir hjá okkur sem höfum barist fyrir því að þetta verði að veruleika.

Flugstöðvarfundurinn

Forsætisráðherra sagði jafnframt á flugstöðvarfundinum að samþykkt hefði verið varanleg viðbótarfjárveiting til Landhelgisgæslunnar sem gæti meðal annars fjármagnað viðveru áhafna á Akureyri. Forsætisráðherra lýsti málinu sem „risastóru öryggismáli“ og sagði staðsetningu þyrlu fyrir norðan falla vel að því markmiði að styrkja núverandi viðbragðsgetu, leit og björgun og mikilvæga innviði landsins. Akureyri.net fjallaði um málið á sínum tíma.

Það var ekki að sjá nein merki um að þyrla væri á leið norður í þeim fjárlögum sem voru lögð fram tæpum fjórum mánuðum síðar haustið 2025 í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2026.

Í fjármálaáætluninni fyrir árin 2027-2031 sem var lögð fram í apríl síðastliðnum og samþykkt júní voru heldur engin merki að fjármagni yrði varið í verkefnið.

Í byrjun síðustu viku var fjárlagafrumvarpið kynnt og umræða um frumvarpið hófst í þingsal undir lok síðustu viku. Í þeirri umræðu spurði bréfritari dómsmálaráðherra að því hver staða málsins væri á þessum tímapunkti. Það kom fram í máli ráðherrans að í framlögðu fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2027 væri ekki gert ráð fjárveitingum til verkefnisins.

Þingsályktunin

Í þessari viku mun þingsályktunartillaga mín um fasta starfsstöð þyrlu Landhelgisgæslunnar á Akureyri koma fram í fimmta skiptið á Alþingi.

Tillagan gengur út á að Alþingi álykti að fela dómsmálaráðherra að beita sér fyrir því að Landhelgisgæslan komi upp fastri starfsstöð fyrir eina af þyrlum sínum á Akureyri í samstarfi við hagaðila á Akureyri.

Í greinargerð þingsályktunar kemur m.a fram:

,,Það sjónarmið að hafa þyrlu á Akureyri hefur einnig komið fram í ýmsum skýrslum. Vinnuhópur um skipulag sjúkraflutninga og bráðaþjónustu utan spítala á Norðurlandi benti árið 2009 á þann veikleika sem felst í því að allar björgunarþyrlur þjóðarinnar séu staðsettar í Reykjavík. Annar verkefnahópur um endurskipulagningu sjúkraflutninga taldi árið 2012 að stefna ætti að því að sjúkraflug með þyrlum og flugvélum yrði bæði á Akureyri og í Reykjavík.

Þegar byggja átti upp þyrluflota Landhelgisgæslunnar við brottför varnarliðsins ályktuðu ýmis samtök og stofnanir um að skynsamlegt væri að hafa fleiri en eina starfsstöð á landinu fyrir björgunarþyrlur til að stytta björgunartíma. Landspítali í Reykjavík benti á að í ljósi mikilvægis jöfnunar á heilbrigðisþjónustu landsmanna skyldi þyrla vera staðsett á Akureyri. Félag skipstjórnarmanna og Sjómannasamband Íslands tóku meðal annars undir það. Landsþing Slysavarnafélagsins Landsbjargar hvatti einnig til þess að tryggð yrði staðsetning björgunarþyrlu annars staðar en á suðvesturhorninu. Samtök útgerðarmanna vildu þyrlu á landsbyggðinni til að auka öryggi og margfalda þjónustugetu“.

Skuldbindingar Íslands við Atlantshafsbandalagið

Á vettvangi Atlantshafsbandalagsins hefur Ísland skuldbundið sig til að verja 1,5% af vergri landsframleiðslu til uppbyggingar öryggistengdra innviða, viðnámsþróttar og áfallaþols. Fjármunina eigum við meðal annars að nýta til að styrkja getu Íslands til að sinna samstarfi við vina- og bandalagsþjóðir okkar í NATO.

Föst starfsstöð þyrlu Landhelgisgæslunnar á Akureyri fellur vel að þessum markmiðum. Hún myndi styrkja björgunargetu á landi og sjó, bæta viðbragðstíma á Norður- og Austurlandi og efla sjúkraflug, löggæslu og almannavarnir. Jafnframt myndi þyrlan bæta getu Íslands til að taka þátt í sameiginlegum verkefnum, æfingum og viðbrögðum með vinaþjóðum okkar á Norður-Atlantshafi og norðurslóðum.

Ný starfsstöð Landhelgisgæslunnar Akureyri væri mikilvægur þáttur í að efla þjóðaröryggi Íslands, styrkja áfallaþol og efla samstarf okkar innan Atlantshafsbandalagsins.

Það er ljóst að í þeirri fjármálaáætlun fyrir árin 2027-2031 sem samþykkt var í júní og ummælum dómsmálaráðherra að ekki er gert ráð fyrir að fara í verkefnið að koma upp starfsstöð á vegum Gæslunnar á þessu kjörtímabili og eftirláta næstu ríkisstjórn að uppfylla skuldbindingar Íslands fyrir 2035 gagnvart NATO á næstu kjörtímabili.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi.