Minnsta hlutabréfavelta frá faraldursárinu 2020

Í nýrri fjármálastöðugleikaskýrslu Seðlabankans er bent á að velta á hlutabréfamarkaði hafi minnkað undanfarin ár. Samkvæmt Kauphöllinni var samanlagt verðmæti skráðra félaga um 1.233 milljarðar króna í ágúst 2020 en um 2.456 milljarðar í ágúst 2026. Verðmætið hefur því nær tvöfaldast í krónum talið. Félögunum fjölgaði úr 24 í 32 og ná tölurnar til breytts hóps fyrirtækja á báðum hlutabréfamörkuðum Kauphallarinnar.

Þegar tekið er tillit til verðbólgu jafngilda 28,8 milljarðar króna í ágúst 2020 um 41 milljarði í ágúst í ár. Veltan í ágúst í ár var 29 milljarðar króna, eða um 30 prósentum undir þeirri fjárhæð.

Meginvextir Seðlabankans voru 1% í ágúst 2020 en 8% í ágúst í ár. Magnús segir í skriflegu svari við fyrirspurn Vísis:

„Háir vextir eru án efa stærsti þátturinn. Þegar áhættulaus ávöxtun verður mun hærri fresta margir fjárfestar kaupum á hlutabréfum eða færa hluta sparnaðar síns yfir í innlán. Það er freistandi kostur fyrir marga þegar áhættulausir vextir eru 7-8%.“

Seðlabankinn mælir líka hversu mikil viðskipti eru með hlutabréf í hlutfalli við samanlagt verðmæti skráðra félaga. Bankinn notar tólf mánaða meðaltal til að draga úr sveiflum milli mánaða. Hlutfallið er nú um þriðjungur af því sem það var í ársbyrjun 2020. Einstök viðskipti voru þó fleiri í ágúst í ár en í ágúst 2020, 5.688 á móti 2.668. Að jafnaði voru því minni fjárhæðir í hverjum viðskiptum.

Markaðurinn tók við sér um haustið 2020

Þegar faraldurinn skall á féll gengi hlutabréfa hratt. Úrvalsvísitala Kauphallarinnar, sem fylgist með gengi helstu hlutabréfanna, hafði lækkað um 27 prósent frá ársbyrjun þegar hún náði botni 23. mars 2020. Í september var hún aftur komin á svipað stig og rétt áður en verðfallið hófst. Hækkun bréfa í Marel skýrði stóran hluta batans á vísitölunni, að sögn Seðlabankans.

Viðskipti voru lítil um sumarið, en veltan jókst úr 28,8 milljörðum í ágúst í 39,3 milljarða í september. Árið í heild var veltan aðeins 1,6 prósentum minni en 2019. Desember var meira að segja næstveltumesti mánuður í tólf ár.

Ferðalög hrundu og ríkið greiddi hlutabætur

Í ágúst 2020 var skráð atvinnuleysi 8,5%, án þeirra sem fengu hlutabætur. Í lok mánaðar voru 17.788 manns án vinnu og 3.483 til viðbótar í skertu starfshlutfalli á hlutabótum. Skráð atvinnuleysi var 3,9% í ágúst í ár. Í ágúst 2020 voru 63.700 brottfarir erlendra farþega um Keflavíkurflugvöll, um fjórðungur þess sem var ári fyrr. Í ágúst í ár voru brottfarirnar um 314 þúsund, nær fimmfalt fleiri. Reglur um sóttkví við komuna til landsins settu ferðalögum skorður árið 2020.

Ríkið hafði þegar gripið til aðgerða til að verja störf. Um miðjan ágúst 2020 höfðu rúmir 18 milljarðar króna verið greiddir í hlutabætur.

Erfiðara að selja stærri eignarhluti

Magnús segir að lítil velta skipti máli fyrir þá sem vilja selja stóran eignarhlut:

„Þegar velta er lítil getur verið erfiðara að kaupa eða selja stærri stöður án þess að það hafi áhrif á verðið.“

Hann tekur þó fram að öll félög á Aðalmarkaði hafi samninga um að kaup- og sölutilboð séu til staðar á meðan Kauphöllin er opin. 

Það auðveldi fólki að selja minni eignarhluti. Lítil velta geti einnig gert fyrirtækjum erfiðara að fá nýja fjárfesta:

„Fjárfestar eru almennt tilbúnari að leggja félögum til nýtt hlutafé ef þeir vita að þeir geti síðar selt eign sína á virkum markaði.“

Háir vextir skipta þó mestu þegar félög leita eftir nýju fjármagni, að sögn Magnúsar. „Samkeppnin við innlánsreikningana er erfið og hátt vaxtastig hefur almennt neikvæð áhrif á það verð sem fyrirtækin geta sótt fyrir hlutabréf sín.“

Endurkaup tíundi hluti veltunnar

Seðlabankinn bendir á að kaup skráðra félaga á eigin bréfum teljist með í veltutölunum. Þau námu um 43 milljörðum króna á fyrstu átta mánuðum ársins og hafa aldrei verið meiri. Magnús segir endurkaupin nema um tíunda hluta heildarveltunnar á tímabilinu. Þau hafi stutt við viðskipti og auðveldað hluthöfum að selja, en ekki haft stórvægileg áhrif á heildarumsvifin.

Minni erlend fjárfesting en vonir stóðu til

Vonast var til að fleiri erlendir sjóðir keyptu íslensk hlutabréf eftir að Ísland færðist í nýjan flokk hjá FTSE Russell og MSCI. Þetta eru alþjóðleg fyrirtæki sem margir sjóðir taka mið af þegar þeir ákveða hvar þeir fjárfesta. Seðlabankinn segir að kaupin hafi ekki aukist eins mikið og búist var við. Magnús segir um breytinguna:

„Hún tryggir fyrst og fremst aðkomu erlendra vísitölusjóða, sem hafa fjárfest hér í takt við væntingar. Innflæði frá öðrum erlendum fjárfestum hefur hins vegar verið takmarkað.“

Á fyrstu átta mánuðum ársins seldu erlendir fjárfestar íslensk hlutabréf fyrir 14 milljörðum króna meira en þeir keyptu, samkvæmt Seðlabankanum.

Kauphöllin stefnir að því að breyta því hvernig viðskipti með valin hlutabréf eru gerð upp á fyrsta ársfjórðungi 2028. Breytingin á meðal annars að auðvelda erlendum fjárfestum að kaupa og selja íslensk hlutabréf. Magnús segir um vænt áhrif á veltuna:

„Við væntum umtalsverðra áhrifa. Þau verða þó líklega stigvaxandi frekar en skyndileg.“

Hann segir litla veltu fremur endurspegla ákvarðanir fjárfesta og hátt vaxtastig en stöðu skráðu félaganna sjálfra. Mörg þeirra hafi skilað sterkum rekstrarárangri undanfarin ár.

„Þrátt fyrir ládeyðu á markaði akkúrat núna teljum við að við séum í algjöru dauðfæri að byggja hér upp hágæða hlutabréfamarkað.“