Menning er ekki bisnessplan

Margur gæti haldið að menning sé eitthvað sem hægt er að framleiða eins og hvern annan varning. Helst kannski þeir sem hafa æft sig í að skilja eða skipuleggja hefðbundna framleiðslu undir væntu eftirspurnarfalli.

Ég var fyrir rúmlega áratug í grunnskólareunioníi úr Hólabrekkuskólaárgangnum 1984. Í árgangnum mínum voru ýmis þekkt andlit úr fjármálaheiminum, þar af nokkrir landsþekktir einstaklingar úr hruninu. Það varð úr spjall og talið barst að hljómsveitinni Gusgus sem ég ásamt fleirum stofnuðum 1995 og hefur gengið í gengum ýmislegt síðan. Ég var spurður: „Hvað var bisnessplanið?”

Ég varð forviða enda var þetta fyrir mér furðuleg spurning. „Við vorum bara að gera það sem okkur langaði að gera, hafa gaman að því og vona það besta,“ svaraði ég loks. Það var nú allt planið í raun. Við vorum bara fólk sem hafði hrærst hingað og þangað í senunni, með mjög mis-tilviljunarkennda aðkomu, en okkur langaði að gera „nýtt“ og „ferskt“ popp. Við vorum með „frábærar hugmyndir“ og ákafann sköpunarvilja. Hversu góðar þessar hugmyndir voru í raun, var að sjálfsögðu í fullkominni tilvistaróvissu, sem tíminn einn mundi skrá eins og honum sýndist. En þetta var alltaf að fara að vera gaman.

Svona verður menning til. Skynsemisblindur sköpunarvilji og gleði með götótt plön (eða alls engin) sem ryðst upp úr hverjum þeim jarðvegi sem „senan“ er hverju sinni. Það er í raun fólkið í senunni sem elur þig upp. Það fólk hafði líka, og hefur jafnvel enn, „frábærar hugmyndir,“ sumar kannski spennandi vitleysa, aðrar ollu straumhvörfum. Sumt má jafnvel halda áfram með inn í nýja tíma og nýtt samhengi.Í senunni hendir þú þér út í samtöl, rýni, samvinnu, aðdáun og speglun. Þú gætir jafnvel flækst saman með sköpunarvilja annarra sem feykja þér á ókunnugar spennandi slóðir þar sem kvikna ennþá fleiri hugmyndir.

Í þessum jarðvegi senunnar fæðist snilldin og þroskast. Þetta á jafnt við um listafólk og aðra sem þjást af sköpunarþorsta. Afurðir þessa fólks, verk snillinga og and-snillinga, eru kannski okkar menningarafurðir en það er senan sjálf sem er menningin. Hún er umhverfið sem gerir okkur kleift að skapa og njóta sköpunar og fá endurgjöf.o.k

Menning er nefnilega ekki eins og að þjálfa landslið í fimleikum, þar sem þú reynir að spotta efnilega á ungum aldri, koma þeim í formfasta þjálfun og veita síðan verðlaun þeim sem standa sig best í skýrt skilgreindum verkefnum. Menning er eiginlega negatívan af því. Menning er sköpunargleði grasrótar samfélagsins í tætingslegu skipulagsleysinu sem felst í sönnu frelsi. Þessi grasrót þarf samt næringu og pláss eins og aðrir óræktargarðar. Annars visna þeir. Uppskeran er verðlaunin, verðlaun til alls samfélagsins. Líka handa þér.

Ábyrgð Reykjavíkur er því mikil þegar rýmum fyrir þessar senur er lokað eitt af öðrum þessa dagana.

Höfundur er tónlistarmaður.