Við getum ekki slökkt elda að ei­lífu

Ein stærsta áskorun leikskólanna í dag er skortur á starfsfólki. Erfitt hefur reynst að fá fólk til starfa, mikið er um veikindi og starfsmannavelta er há. Þetta hefur leitt til þess að oft þarf að grípa til fáliðunaraðgerða, aukið álag fellur á starfsfólk og vítahringur myndast þar sem óhóflegt álag ýtir enn frekar undir álagstengd veikindi og starfsmannaveltu.

Reykjavíkurleiðin svokallaða var samþykkt 17.febrúar síðastliðinn og er aðgerðapakki sem á að létta álagið í leikskólunum. Þetta er nauðsynlegt fyrsta skref en við þurfum að ganga lengra. Til að ná árangri er nauðsynlegt að fara í enn frekari aðgerðir sem skapa betri aðstæður og bæta kjör leikskólastarfsfólks hvort sem það er kennaramenntað eða ófaglært.

Ófaglært starfsfólk

Staðreyndin er sú að vegna skorts á leikskólakennurum er meirihluti leikskólastarfsfólks ófaglært. Þessi hópur hefur fyllt þær stöður sem ekki hefur tekist að ráða í og haldið starfseminni gangandi. Skortur á faglegri menntun og uppsafnaðri reynslu innan hópsins hefur áhrif á samfellu, faglegt starf og þróun innan leikskólanna.

Starfsmannavelta er einnig mun hærri meðal þessa hóps en kennara sem skapar enn frekara vandamál að því leyti að þekking og reynsla safnast enn síður fyrir innan leikskólanna heldur hverfur með hverjum starfsmanni sem hættir. Slíkur óstöðugleiki bitnar ekki síst á börnunum, þar sem rofin tengslamyndun og skortur á samfellu í samskiptum geta haft neikvæð áhrif á öryggi þeirra, líðan og nám. Það er eitt að mikill skortur sé á kennaramenntuðu starfsfólki en það er alvarlegra ef megnið af starfsfólki er nýtt og óreynt.

Menntun hefur mikil áhrif á fagmennsku og gæði í starfi, en reynsla er líka mikilvæg. Það þarf því að innleiða markvissar aðgerðir sem auðvelda símenntun og skapa hvata fyrir starfsfólk að vera áfram, sem eru komin til starfa í leikskólum. Lykilforsenda þess að þetta takist er að tryggja starfsfólki nægan undirbúningstíma, svo það hafi svigrúm til faglegs starfs og þróunar samhliða daglegum störfum.

Almennt leikskólastarfsfólk fær mjög takmarkaðan undirbúningstíma, ekki allir starfsmenn eiga rétt á honum og oft er þeim tíma fórnað vegna undirmönnunar án þess að bætt sé upp fyrir það síðar. Þetta hefur í för með sér eftirtalda galla: Í fyrsta lagi fá þau ekki tækifæri til að finna sína styrkleika í starfi, fræðast um þroska barna eða aðra þætti starfsins eða skipuleggja verkefni fyrir börnin í samvinnu við fagmenntað starfsfólk. Í öðru lagi verja þau nær öllum starfstíma sínum inni á deildunum í mesta álaginu. Ófaglærða starfsfólkið fær ekki næg tækifæri til að stíga út úr aðstæðum til að ígrunda og vaxa þannig í starfi og ná með því betri tökum á starfi sínu. Þess í stað vinna þau undir stanslausu álagi sem eykur talsvert líkur á kulnun.

Þessi munur á milli ófaglærðra og kennaramenntaðra skiptir sköpum þegar kemur að því að skapa heilbrigt og faglegt starf í leikskólunum og sporna gegn of miklu álagi.

Gæða leikskólastarf krefst skipulagningar og undirbúnings en samsetning starfsfólks ræður þar mestu um útkomuna. Berum saman tvær sex manna deildir þar sem ein deild hefur tvo menntaða kennara, þar af einn sem sinnir deildarumsjón, og svo deild sem hefur engan starfsmann með kennaramenntun. Í fyrra tilvikinu fær deildarstjórinn að lágmarki 10 klst af undirbúningi á viku og almennur kennari fær 7 klst, sem gera 17 klst á viku fyrir þá deild. Í seinna tilvikinu fær ófaglærði deildarstjórinn 8 klst af undirbúningi og almennt starfsfólk engan, 8 klst fyrir þá deild. Fyrir þetta líða börnin að sjálfsögðu.

Á meðan ástandið er óbreytt þarf að tryggja að lágmarks undirbúningur fari fram innan hverrar deildar, burtséð frá því hversu margir kennarar starfa þar. Við viljum að sjálfsögðu fleiri kennara í leikskólana og þeir munu alltaf fá forgang í störfin, en það þýðir ekki að það þurfi að skerða gæðastarf leikskólanna enn frekar.

Sköpum eflandi starfsumhverfi

Flestir sem hafa starfað í leikskólum munu segja að það sé æðislegt að vinna með börnum en að álagið sé of mikið. Það er gífurlega gefandi að hafa áhrif á líf barna, sjá þau þroskast og fóta sig félagslega. Mun fleiri myndu sækja í að vinna með börnum ef það væri betur launað og starfsaðstæður betri. Álag er mesta meinsemdin í leikskólastarfi samtímans og bitnar á gæðum leikskólastarfs, þroska barna og velferð starfsfólks.

Allt starfsfólk á að fá tíma til starfsþróunar og tryggja þarf að nægur tími gefist til að skipuleggja gæðaleikskólastarf - barnanna vegna. Það er eitthvað sem við hljótum öll að vilja: Að fólkið sem vinnur með börnunum okkar fái tíma sem þarf til að eflast í starfi til að geta sinnt því eins vel og mögulegt er.

Við þurfum að huga að aðgerðum sem eru forvarnarmiðaðar og koma í veg fyrir að of mikið álag skapist í leikskólunum. Það er eina leiðin til að takast á við starfsmannaveltu, draga úr veikindum og gera leikskólastarfið eftirsóknarverðara og þar með losa leikskólana út úr þessum vítahring. Við getum ekki slökkt elda að eilífu.

Höfundur er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórnarkosningum og fyrrum ófaglærður leikskólastarfsmaður.