Gríðar­legur velferðarábati með upp­töku evru

„Verður ekki önnur ályktun dregin en að upptaka evru með aðild að mynbandalagi Evrópu muni fela í sér gríðarlegan velferðarábata fyrir Ísland.“

Þetta er ein af niðurstöðum sameiginlegrar skýrslu sem unnin var að frumkvæði og beiðni Alþýðusambandsins, Samtaka atvinnulífsins, Félags atvinnurekenda og Viðskiptaráðs árið 2014. Skýrslan var unnin af hópi sérfræðinga undir merkjum Alþjóðamálastofunnar Háskóla Íslands þegar viðræður um aðild að Evrópusambandinu voru settar á bið til að meta stöðu lykilmála og þeirra hagsmuna sem væru undir í viðræðunum.

Undanþágur og sérlausnir fengust

Önnur meginniðurstaða skýrslunnar var að „Ísland hafði þegar náð fram sérlausnum, undanþágum og/eða aðlögunarfrestum í mörgum málum.“ Engu að síður var samningum um mikilvæga þætti ekki lokið og því ekki komin lokamynd á samningana. Í skýrslunni kemur fram að niðurstaða stórra og viðkvæmra samningsatriða væri oftar en ekki ráðið til lykta við lok samninga. Jafnframt er tekið fram að skýrslan er úttekt á stöðu samninganna en ekki heildstætt mat á kostum og göllum aðildar. Þannig sagði Viðskiptaráð í umsögn til Alþingis sama ár að þar sem ekki lægi fyrir hver endanleg niðurstaða viðræðna yrði, væri ekki hægt að framkvæma „heildstætt og hlutlægt mat“ á áhrifum aðildar. Til þess þyrfti að ljúka viðræðunum og fá fram raunverulegan samning.

Núverandi seðlabankastjóri greindi kosti evrunnar

Það er mjög margt athyglisvert í skýrslunni, enda er hún samtímaheimild um stöðu viðræðna. Ekki er minnstur fengur að mati Ásgeirs Jónssonar, sem mun hafa skrifað stærstan hluta efnahags- og gjaldmiðlakaflans á kostum og göllum þess að taka upp evru í stað krónu. Á mannamáli má draga greiningu skýrslunnar fram svona:

Sjálfstæða íslenska krónan hefur ekki veitt Íslandi raunverulegt peningalegt sjálfstæði með stöðugleika, heldur leitt til hærri og sveiflukenndari vaxta, meiri verðbólgu, gengissveiflna, viðskiptakostnaðar og reglulegrar þarfar fyrir gengisfellingar eða fjármagnshöft. Með evru myndi Ísland fórna formlegu sjálfstæði í vaxta- og gengismálum en fá í staðinn lægri verðbólgu og vexti, stöðugri fjármögnun, greiðsluhæfan alþjóðlegan gjaldmiðil, öflugri lánveitanda til þrautavara og aukin viðskipti. Ávinningurinn væri, að mati höfunda, miklu meiri en kostnaðurinn.

Orðrétt mat á reynsluna af krónunni og kostum evru

Í skýrslunni er dregið fram að af þeim 78 ríkjum í heiminum sem telja færri en tvær milljónir íbúa er Ísland eina ríkið með fljótandi gengi og sjálfstæða peningamálastefnu.

Í skýrslunni segir orðrétt:

„Hin bitra staðreynd er sú að Íslendingar geta ekki bundið gengi gjaldmiðilsins síns niður með trúverðugum hætti nema með því að afsala sér sjálfstæði í peningamálum, með því að ganga í myntbandalag eða taka upp myntráð – eða binda gjaldmiðilinn niður með höftum. Það er sá kostur sem landsmenn hafa nauðugir orðið að taka. Vandræði á gjaldeyrismarkaði hafa síðan oftlega kallað fram haftaaðgerðir af ýmsum toga og ýtt undir einangrunarhyggju. Líklega hafa fáar vestrænar þjóðir snúist jafnhratt og afdráttarlaust gegn markaðsbúskap og Íslendingar, með höftum og bönnum eftir að fullveldi var fengið, og átt í jafnmiklum brösum síðan við að reka opið markaðshagkerfi á eigin ábyrgð, þó að slíkt sé vel þekkt í þriðja heiminum.

Þegar allt þetta er dregið saman, auk þess að taka tillit til þess mikla viðskiptaábata sem alþjóðleg og greiðsluhæf mynt getur sannanlega fært smáþjóðum, verður ekki önnur ályktun dregin en að upptaka evru með aðild að myntbandalagi Evrópu muni fela í sér gríðarlegan velferðarábata fyrir Ísland.“

Mikilvægt mat og umræða

Textinn er lengri og fjallar einnig um hvaða ókostir og áskoranir fylgja því að taka upp aðra mynt. Fjölmargir kaflar skýrslunnar eru ekki síður athyglisverðir. Er ástæða til að hvetja áhugasama til að kynna sér efni hennar á vefsvæði Alþjóðastofnunar Háskóla Íslands, sjá hér.

Þá er hægt að hlusta á umræðu um efni skýrslunnar og lærdóma sem af henni má draga í nýjasta þætti Flekaskila, hlaðvarps um Alþjóðamál:

Mikilvægt framlag til umræðunnar

Það er ástæða til að hrósa Alþýðusambandinu, Samtökum atvinnulífsins, Félagi atvinnurekenda og Viðskiptaráði fyrir að hafa óskað eftir þessari mikilvægu greiningu á sínum tíma. Þrátt fyrir mikla leit hef ekki fundið nýrri dæmi um sérfræðivinnu eða heildstæða úttekt á þeirra vegum á Evrópumálunum. Þá virðist skýrslan heldur ekki aðgengileg á vefsvæðum þessara samtaka, við fyrstu leit. Það kemur einnig á óvart að málflutningur þessara aðila byggi ekki í meira mæli á þeim gögnum og greiningum sem fyrir liggja, og unnar voru að þeirra frumkvæði. Af lestri skýrslunnar er nefnilega augljóst að samfélagið á mikla hagsmuni undir því að látið verði á aðildarviðræður reyna til að ná fram þeim miklu kostum sem falist geta í aðild fyrir efnahagslifið, atvinnulífið, hagsmuni launþega og heimila, svo fátt eitt sé nefnt.

Höfundur er alþingismaður Reykvíkinga.