Þakkir til kennara frá ráð­herra

Fyrir utan foreldra eru kennarar líklega þeir, sem geta haft hvað mest áhrif á líf og framtíð barna. Kennarinn kveikir áhuga, byggir upp sjálfstraust og sér hæfileika sem barnið sjálft hefur kannski ekki enn uppgötvað að það hefur.

Þetta er gott að hafa í huga á alþjóðlegum degi kennara. Á þeim degi hugsum við sérstaklega um mikilvægi kennarastarfsins og framlag kennara til menntunar þjóðarinnar.

PISA: Bæði jákvætt og neikvætt

Við stöndum frammi fyrir risavöxnum áskorunum sem við getum ekki með nokkru móti neitað að horfast í augu við. Niðurstöður PISA eru áminning til okkar allra.

Námslegur styrkur íslenskra nemenda hefur aldrei mælst lakari og nú í nýútkominni PISA könnun. Við megum ekki vera í afneitun og verðum að taka niðurstöðunum alvarlega.

Þrátt fyrir að Ísland verji meiri fjármunum til menntunar en OECD-ríkin gera að meðaltali, er niðurstaðan ekki betri en raun ber vitni.

Mitt í auga stormsins verðum við að gleðjast yfir því sem er jákvætt. PISA staðfestir ýmislegt jákvætt í íslensku skólakerfi er snýr að líðan nemenda. Þeir upplifa almennt sterka tengingu við skólann sinn. Margt bendir til að skólasamfélagið okkar hafi styrkleika sem skipta miklu máli fyrir nemendur. Þar er talað um seiglu þeirra og þrautseigju. Þau gefast ekki upp.

Það er svo sannarlega það sem við þurfum að vinna með og byggja á þegar við ráðumst í þær breytingar í menntakerfinu sem ég tel nauðsynlegar.

Botninum er hins vegar náð og nú spyrnum við okkur kröftuglega frá honum.

Aðrar áskoranir nú en áður

Starf kennarans er vafalítið flóknara nú en áður. Nýjar áskoranir nánast daglega sem þarf að mæta. Nemendahópurinn er til að mynda mun fjölbreyttari. Þar má nefna sérstaklega hvað börnum af erlendum uppruna hefur fjölgað mikið. Mörg þeirra þurfa sérstakan stuðning í íslensku og í námi almennt.

Við erum einnig með auknar kröfur um einstaklingsmiðað nám, ríkari meðvitund um ólíkar þarfir barna og meiri væntingar um að skólinn grípi snemma inn í þegar eitthvað bjátar á. Þetta er allt rétt og afar mikilvægt.

Við verðum að mæta kennurum af sanngirni og spyrja okkur hvort við höfum alltaf fylgt auknum kröfum eftir með nægum stuðningi. Kennarar eiga að hafa aðgang að sérfræðingum og þeim stuðningi sem þeir þurfa á að halda inni í kennslustofunni. Þeir þurfa meira svigrúm til starfsþróunar og aukna möguleika á sérhæfingu. Meðal annars í læsi, stærðfræði, íslensku sem öðru tungumáli, sérkennslu og nýrri tækni s.s. gervigreind.

Það verður að mæta því aukna álagi sem allt of margir kennarar mega búa við í störfum sínum hvern einasta dag. Það er ótækt með öllu að finnast eitthvað eðlilegt við það, að bæta endalaust nýjum verkefnum á kennara og gera ráð fyrir að vinnudagurinn lengist sjálfkrafa.

Kennarar eiga að fá að vera kennarar. Þeir eiga að geta undirbúið sig, kennt, metið framvindu nemenda og sinnt þeim. Þeim á að líða vel í vinnunni en ekki að vera að bugast undan auknu álagi.

Mætum nemendum, þar sem þeir eru

Við verðum að ná fyrr til barna sem eru að dragast aftur úr í námi vegna ólíkra og mismunandi námsörðugleika. Við verðum að finna fleiri leiðir er varðar námið og gera betur í að mæta ólíkum hæfileikum og þörfum. Það er ekki hægt að ætlast til að allir geri eins, á sama tíma og með sama hætti.

Menntakerfið þarf að búa yfir sveigjanleika sem opna öllum nemendum dyrnar að bjartri framtíð en ekki loka þeim.

Ég tel að við þurfum einnig að breyta tóninum í umræðunni um skólana okkar.

Það er sjálfsagt að gagnrýna. Það á gera kröfur. En sífelld leit að sökudólgum skilar engu. Vaxandi vandi menntakerfisins er á ábyrgð okkar allra. Eina leiðin til árangurs er að viðurkenna það og taka höndum saman. Það er sameiginlegt hagsmunamál okkar allra, foreldra, kennara, skólastjórnenda, sveitarfélaga og stjórnvalda að börnin okkar fái góða menntun.

Raunveruleg tækifæri til að blómstra

Það er mikið í húfi. Menntamál eiga ekki að snúast um kerfi og skýrslur. Þau snúast um börn, daglega líðan þeirra, uppfræðslu og framtíð. Um barnið sem mætir í skólann að morgni og þarf hlýlegt bros og hvatningu inn í daginn. Um barnið sem glímir við það að læra að lesa. Um barnið sem er nýkomið til landsins og hefur takmarkaðan skilning á umhverfi sínu. Um unglinginn sem er að missa trúna á sjálfan sig. En líka um barnið sem þarf meiri hvatningu og stuðning en það fær.

Þetta eru börnin sem kennarar mæta á hverjum degi.

Stöndum saman

Í dag er alþjóðlegur dagur kennara. Þakklæti til ykkar allra er mér efst í huga.

Takk fyrir þolinmæðina og alla þá óeigingjörnu vinnu sem þið innið af hendi hvern dag.

Höfundur er mennta- og barnamálaráðherra.