Fok­dýr dóms­mál tjónka ekki við ÁTVR

Þetta kemur fram í svari Daða Más Kristóferssonar, fjármála- og efnahagsráðherra, við fyrirspurn Bryndísar Haraldsdóttur, þingmanns Sjálfstæðisflokks. Bryndís spurði til að byrja með hver kostnaður ÁTVR og eftir atvikum ríkisins hefði verið af af rekstri máls sem lauk með dómi Hæstaréttar, sem kveðinn var upp 4. desember 2024.

Málið sneri að ákvörðun ÁTVR um að taka tvær tegundir bjórs, sem innflutningsfyrirtækið Dista flytur inn, úr hillum vínbúða.

Um bjórana Faxe Witbier og Faxe IPA var að ræða og Hæstiréttur taldi að ÁTVR hefði ekki mátt taka bjórana úr sölu á grundvelli þess að framlegð þeirra væri ekki næg. Rétturinn féllst á það með fyrirtækinu að miða þurfi við eftirspurn en ekki framlegð.

Fjórar milljónir auk launa ríkislögmanns

Í svari Daða Más segir að ríkislögmaður hafi farið með rekstur málsins fyrir hönd ríkisins. Ríkið hafi verið dæmt til greiðslu málskostnaðar, sem hafi verið fjórar milljónir króna á öllum dómstigum,

Annar beinn kostnaður hefði ekki fallið til. Að því er varðar óbeinan kostnað þá sé launakostnaður starfsfólks ekki aðgreindur eftir hverju og einu verkefni sem það sinnir. Því má reikna með að raunkostnaður hafi verið umtalsvert meiri en fjórar milljónir.

Rúmar tíu milljónir og Hæstiréttur mögulega eftir

Því næst spurði Bryndís hver kostnaður ÁTVR og eftir atvikum ríkisins hefði verið af af rekstri máls sem lauk með dómi Landsréttar, sem kveðinn var upp 20. febrúar síðastliðinn.

Það mál varðaði ákvörðun ÁTVR um að neita að taka koffíndrykkinn Shaker til sölu á reynslu. 

Rétturinn taldi ÁTVR ekki stætt á að neita að selja drykkinn með vísan til lýðheilsusjónarmiða, meðal annars um að ungmenni sæki frekar í kolsýrða koffíndrykki en aðrir.

Í svarinu segir að ríkið hafi verið dæmt til greiðslu málskostnaðar, sem hafi verið 3,5 milljónir króna á báðum dómstigum. Samkvæmt upplýsingum frá ÁTVR er annar beinn kostnaður aðkeypt lögfræðiþjónusta vegna rekstrar málsins fyrir dómi og skiptist svo, án virðisaukaskatts:

• a. 5.228.150 krómur vegna rekstrar málsins fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.
• b. 2.029.500 krónur vegna rekstrar málsins fyrir Landsrétti.

Þá segir að ÁTVR hafi óskað eftir leyfi Hæstaréttar til að áfrýja dómi Landsréttar í seinna málinu. Þannig sé ekki ljóst hvort því máli sé endanlega lokið.

Vörurnar þó ekki teknar í sölu

Þá spurði Bryndís hvort ÁTVR hefði tekið þær vörur sem um ræddi í þessum dómsmálum til sölu. Ef ekki, hver væri ástæða þess og hvort það væri með samþykki ráðherra.

„Samkvæmt upplýsingum frá ÁTVR hafa umræddar vörur ekki verið teknar til sölu. Þá vísar hún til takmarkana sem leiða af þeim fjölda vara sem hafa verið felldar úr sölu með vísan til framlegðarviðmiða sem voru til umfjöllunar í dómi Hæstaréttar nr. 19/2024, auk þess sem stofnunin hafi yfir takmörkuðu húsrými að ráða. Þar af leiðandi sé ekki mögulegt að bregðast við niðurstöðunni með því að taka vörurnar til sölu,“ segir ráðherra.

Afstaða til þess hvort tilteknar vörur eru teknar til sölu af hálfu ÁTVR séu ekki teknar af eða bornar undir ráðherra. Samkvæmt íslenskum rétti sé ekki sjálfgefið að þegar stjórnvaldsákvörðun er felld úr gildi leiði það til þess að fyrra ástandi skuli komið á, heldur sé þýðing niðurstöðunnar undirorpin mati hverju sinni.

Gætir þess að afstaðan taki mið af reglum

Loks spurði Bryndís hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að Dista ehf. fái það tjón bætt sem leiddi af ólögmætum ákvörðunum ÁTVR og ef ekki, hverju það sætti.

Í svari Daða Más segir að samkvæmt lögum um ríkislögmann fari ríkislögmaður með uppgjör bótakrafna sem beint er að ríkissjóði. Ráðherra njóti leiðsagnar ríkislögmanns við að móta afstöðu til þeirra bótakrafna sem koma fram. 

Stjórnvöld þurfi að gæta hlutlægni þegar þau eiga aðild að ágreiningsmálum og leitast við að niðurstaða máls byggist á réttum atvikum og sé í samræmi við lög. Samkvæmt almennum reglum eigi tjónþoli rétt á að fá fullar bætur úr hendi þess sem telst bótaskyldur samkvæmt almennum reglum. Ráðuneytið gæti þess að afstaða ríkisins til bótakrafna sem beint er að ríkinu taki tillit til framangreindra sjónarmiða.