Banda­ríkin áður mun öflugri á Græn­landi

Í fréttum Sýnar var saga bandarískra hernaðarumsvifa á Grænlandi rakin, saga sem byrjar í síðari heimsstyrjöld fyrir 85 árum. Hún hefst í raun í apríl 1940 þegar Þjóðverjar hertaka Danmörku. Sendiherra Dana í Washington gerir þá samning við bandarísk stjórnvöld, í nafni Danakonungs, um að Bandaríkin taki að sér hervernd Grænlands.

Fyrsta verkið var að verja krýólit-námu við Grønnedal á Suður-Grænlandi. Efnið úr námunni var þá lykilefni í framleiðslu áls til smíði bandarískra herflugvéla.

Í Grønnedal byggðu Bandaríkjamenn upp flotastöð sem danski herinn tók við árið 1951 og gerði að miðstöð dönsku varðskipanna. Danir lokuðu svo Grønnedal-stöðinni árið 2012 í sparnaðarskyni og afhentu grænlenskum stjórnvöldum hana. Það varð síðan mikið uppnám árið 2017 þegar Grænlendingar ætluðu að selja kínversku fyrirtæki stöðina og ákváðu Danir þá að opna hana að nýju.

En Bandaríkjamenn gerðu einnig nokkra herflugvelli á Grænlandi í síðari heimsstyrjöld; í Narsarsuaq, Syðri-Straumfirði og Ikatek. Þeir gegndu sama hlutverki og flugvellirnir á Íslandi; voru millilendingarstaðir til að ferja herflugvélar yfir Atlantshafið en einnig bækistöðvar til að verja skipalestir.

Þegar svo kaldastríðið blossaði upp breyttist hlutverk Grænlands í að verða varnarveggur Bandaríkjamanna gagnvart ógn frá Sovétríkjunum. Þeir hófu að byggja Thule-stöðina árið 1951 og hún er núna eina herstöðin sem Bandaríkjamenn starfrækja á Grænlandi. Seinna kom svo Kulusuk-flugvöllur.

Í Pituffik-herstöðinni, sem áður kallaðist Thule, eru núna um 150 bandarískir hermenn. Þegar mest var á sjötta áratugnum voru þar milli sex og tíu þúsund manns. Thule-stöðin var þá helsti útvörður Bandaríkjanna til að verjast kjarnorkuárásum frá Sovétríkjunum en jafnframt var hún hugsuð sem bækistöð til kjarnorkuárása bandarískra sprengjuflugvéla á Sovétríkin. Núna er það geimdeild bandaríska hersins sem rekur Pittufik-stöðina.

Í Syðri-Straumsfirði, sem núna heitir Kangerlussuaq, var næst stærsta herstöð Bandaríkjamanna á Grænlandi en þar voru allt að 1.500 hermenn á árum kalda stríðsins. Eftir fall Sovétríkjanna ákvað Bandaríkjaher að loka stöðinni og fóru síðustu hermennirnir þaðan árið 1992.

Grænlendingar tóku þá við flugvellinum og gerðu hann að sinni aðalsamgöngumiðstöð. Eftir að nýr flugvöllur var opnaður í Nuuk í fyrra var ákveðið að danski herinn tæki við Kangerlussaq-flugvelli og hefur hann tilkynnt að þar verði bækistöð fyrir F-35 herþotur.

Fyrsti herflugvöllurinn sem Bandaríkjamenn gerðu á Grænlandi var í Narsarsuaq og þar voru þeir með herstöð til ársins 1958. Dönsk stjórnvöld gerðu flugvöllinn þá að miðstöð ískönnunarflugs sem meðal annars Flugfélag Íslands kom að.

Kulusuk var síðasti flugvöllurinn sem Bandaríkjamenn gerðu á Grænlandi. Hann var byggður árið 1956 í þeim tilgangi að styðja við kerfi ratsjárstöðva og þar voru bandarískir hermenn staðsettir allt til ársins 1991. Kulusuk er sá flugvöllur Grænlands sem næstur er Íslandi og varð hann því snemma einn helsti áfangastaður íslenskra flugfélaga í Grænlandsflugi.