Veikinda­leyfi – hvert er hlut­verk stjórn­enda?

Ég heyri reglulega í starfi mínu sem sálfræðingur og ráðgjafi í mannauðsmálum að stjórnendur eru oft óöruggir um það hvernig samskiptunum eigi að vera háttað í veikindafjarveru starfsfólks. Stjórnendur velta fyrir sér hversu oft þeir eiga að heyra í viðkomandi? Þá hef ég fengið spurningar eins og: ,,Á ég að láta viðkomandi alveg í friði eða á ég að hringja reglulega, og þá hversu oft? Er ég að hringja of oft? Þá hef ég líka heyrt frá óánægju starfsfólks í veikindaleyfi að stjórnandi sé í of litlum samskiptum eða of miklum á meðan á veikindaleyfi stendur. Þó stjórnandi finnist hann vera að sýna umhyggju með reglulegum samskiptum þá geta áhrifin verið neikvæð fyrir starfsmanninn og ýtt undir erfiðar tilfinningar eins og kvíða, samviskubit, depurð og jafnvel ýtt undir streitu.

Það er sannarlega huglægt mat hvers og eins hvað er mikill eða lítill stuðningur. Rannsóknir sýna þó að stjórnendur hafa heilmikil áhrif á það hvernig starfsfólk upplifir veikindaleyfið og endurkomu aftur til vinnu. Þá benda rannsóknir m.a. til að langflest starfsfólk kunni að meta að yfirmenn beri umhyggju fyrir heilsu starfsfólks og líðan þess. Það á ekki síður við í veikindum.

Mælt er með því að samskipti í tengslum við veikindafjarveru og stuðningur við endurkomu ætti að vera hluti af stefnu fyrirtækja. Mikilvægast er að stjórnandi taki samtalið áður en viðkomandi fer í veikindaleyfi og þeir í sameiningu ákveði eða geri áætlun um það hvernig samskiptunum skuli vera háttað meðan á veikindaleyfi stendur. Hér skiptir einnig miklu máli að verklag vinnustaðarins sé skýrt, þ.e. að starfsfólki sé ljóst hvert hlutverk stjórnandans eða vinnustaðarins sé. Ef verklag og hlutverk eru skýr í þessum málum getur það komið í veg fyrir að starfsmaðurinn upplifi óánægju, vanlíðan, afskiptaleysi eða stuðningsleysi. Þegar svo styttist í áætlaða endurkomu starfsmanns skiptir máli að það sé skýrt hvernig endurkoman verði og hvað muni taka við þegar starfsmaður snýr aftur til vinnu.

Skiptar skoðanir eru meðal stjórnenda og starfsfólks hversu mikið samband er æskilegt í veikindafjarveru. Veikindi eru yfirleitt viðkvæm og erfið fyrir þann sem er að kljást við þau. Það að geta ekki sinnt vinnu sinni vegna veikinda skapar eðlilega samviskubit, jafnvel skömm og kvíða. Það er ekkert rökrænt eða rétt við það en svona erum við gerð, við viljum sinna okkar skyldum og finnst erfitt að skilja félaga eftir með verkefnin. Þess vegna þarf að vera hægt að ræða við viðkomandi starfsmann, fá hans sjónarmið, og vera í samvinnu með hvernig best er að haga tengslum meðan á veikindaleyfi stendur. Þarna er engin skýr uppskrift sem gildir fyrir alla en samtalið er nauðsynlegt.

Það sem við vitum er að gott skipulag og skýrir verkferlar eykur sálrænt öryggi starfsfólks. Fólk er með ólíkar þarfir og væntingar. Sumir upplifa regluleg samskipti sem stuðning en aðrir geta upplifað það sem óþarfa álag, streituvald eða eftirlit. Í einhverjum tilfellum jafnvel sem stjórnsemi og vantraust. Því er mikilvægt að vandað sé til verka.

Höfundur er sálfræðingur og ráðgjafi í mannauðsmálum hjá Lífi og sál.