Hvers vegna getum við ekki lifað saman í friði ?

Sumarið þegar ég var sextánda ári fór ég í fyrsta sinn til útlanda. Þetta var á því herrans ári 1965 en ég var þá skipverji á síðutogaranum Þorkeli Mána sem sigldi í sölutúr til Grimsbý. Á þessum tíma var maður ekki farin að velta svo mikið fyrir sér veröldinni eða hvers vegna hún var eins og hún var. Maður hafði einfaldlega lifað og alist upp í Íslensku þjóðfélagi þar sem maður fann fyrir öryggi og friði. Reyndar ætla ég að taka það fram að þótt margt sem maður sá þarna í borginni Grimsbý hafi komið manni Spánst fyrir sjónir þá fann maður líka fyrir öryggi og friði. Eitt af því sem mér fannst dálítið skrítið var að ég sá töluvert mikið af fullorðnum mönnum sem voru bæklaðir. Mest var um að ræða menn sem á vantaði útlimi og voru í hjólastólum eða gengu við hækjur. Svo var líka oft að þessir sömu menn voru afmyndaðir í andliti vegna bruna eða af einhverjum öðrum orsökum. Svo grænn var maður í þá daga að manni datt ekkert í hug hvers vegna þetta væri svona áberandi á þessum stað. Og ég held að Íslenski hrokinn hafi komið við sögu þegar við vorum á heimleið og ég lét út úr mér eitthvað sem ég hefði betur látið ósagt. En það var eitthvað á þá leið að þessir útlendingar væru flest allir fatlaðir aumingjar. Vélstjórinn sem þarna var um borð sat á móti okkur strákunum sem vorum að fíflast með þetta og horfði á okkur alvarlegur á svip. Þetta var fullorðin maður sem var búin að vera lengi á þessu skipi og vissi sitthvað um lífið og tilveruna. Hann hafði líka margoft áður farið í sölutúra til útlanda. En ég gleymi seint hve alvarlegur hann var þegar horfði á okkur vera fíflast þarna við borðið en svo sagði hann. Þetta eru nú menjarnar eftir síðust heimstyrjöld sem lauk fyrir tuttugu árum síðan. Þarna hafið þið séð smá sýnishorn af því hvaða gjald Breska þjóðin þurfti að færa í síðustu heimstyrjöld.

Þessi orð vélstjórans þarna forðum höfðu virkilega sterk áhrif á mig man ég eftir. Á þessum tíma hafði ég ekki leitt huga minn að þeim hildarleik sem seinni heimstyrjöldin hafði verið. Ég man heldur ekki eftir því að einhver fræðsla hafi verið um þetta efni í minni skólagöngu. Þrátt fyrir að ég hafi verið mikill lestrahestur á þessum tíma, þá man ég ekki eftir að ég læsi mikið um veröldina fyrir mína daga. Ég sótti aðallega í skáldskap þar sem spennubækur voru í mesta uppáhaldi. En þarna á þessum tíma eftir að ég fór í þessa fyrstu utanlandsferð þá breyttist þessi áhugi minn á lesefni. Ég fór meira að sækjast eftir sögulegu efni og þá aðallega um heimstyrjaldirnar tvær sem riðu yfir á síðustu öld. Og þrátt fyrir að ég hafði einhvern tímann heyrt talað um helförina á mínum uppeldisárum þá vissi ég ekki mikið um þá sögu. En þegar ég fór að lesa um þetta efni og þennan ólýsanlega hrylling sem átti sér stað á þessum tíma þá má heita að ég hafi fengið áfall. Ég spurði sjálfan mig aftur og aftur hvernig í fjandanum gat þetta skeð. Hvernig gátu mannlegar verur tekið þátt í því að slátra fólki miskunnarlaust og jafnvel börnum án þess að blikna. Ég man líka á þessum tíma að ég komst yfir frásögn frá þeim skelfilega stað sem heitir Auschwitz og er í Póllandi. Í þeirri frásögn fylgdi með gömul svarthvít mynd af fjórum ungmennum sem voru í lautarferð á frídegi frá vinnunni. Undir myndinni var texti sem sagði frá því að þessi brosandi ungmenni væri starfsfólk Auschwits og hefði tekið sér frí frá amstri dagsins og skellt sér í lautarferð. Þarna sáust tvær fallegar stúlkur og tveir myndarlegir menn sem sátu á teppi í grasi gróinni laut og brostu út að eyrum, greinilega hamingjusöm að eiga frí. Þetta var ekki ósvipað og starfsfólk í Sláturfélagi Suðurlands hefði fengið frí á góðviðrisdegi og skellt sér í útilegu. Gat það verið að þetta brosandi og fallega fólk starfaði við það að drepa fólk? Gat það verið að þau væru þeirrar skoðunar að það væri réttlætanlegt að myrða fólk ef það var af öðrum kynþætti en það sjálft? Ég man eftir þegar ég sá þessa gömlu og svarthvítu mynd að ég starði á hana í óratíma og átti bágt með að trúa því að svo gæti verið.

Gat það verið að þetta unga fólk sem ég sá á myndinni þarna forðum hafi unnið sín störf svo vélrænt að það hefur ekki fundið fyrir neinum tilfinningum? Gat það verið að þetta hafi ekki verið ósvipað því og með Íslenskt fiskvinnslufólk sem stendur við færibandið og snyrtir fiskflök? Skyldu þessir ungu menn sem sáust þarna brosandi á myndinni vinna við það í útrýmingarbúðunum að draga líkin í fjöldagrafir og moka yfir þau? Eða jafnvel skjóta þá í hnakkann sem ekki voru það heppnir að vera dauðir? Getur það verið að ungu stúlkurnar sem sáust brosa svona falllega á myndinni hafi haft þann starfa í búðunum að koma fólki inn í gasklefana? Eða jafnvel að aðstoða við að draga það út þegar það var steindautt? Svona spurningar og ruglingslegar hugsanir veltust um í höfðinu á mér á meðan ég starði á myndina. Er það mögulegt að hægt sé að sannfæra fólk um að einhver viðbjóðslegustu verk séu réttlætanleg og hafi göfugan tilgang? Þau eru kannski að spjalla um það hvernig útrýmingin hefði gengið síðustu viku og hve mörgum Gyðingum hafi verið eytt? Ekki ósvipað og Íslenskir sjómenn sem taka sér frí eftir erfiðan túr og spjalla um hvað tonnin hafi verið mörg sem þeir lönduðu.

Eftir þessa lífsreynslu þegar ég uppgötvaði þennan viðbjóðslega hrylling sem heimstyrjöldin var um miðja síðustu öld þá breyttist heimsmynd mín töluvert. Ég gat ekki annað en velt mér upp úr því hvers vegna í fjandanum þetta gat gerst. Hvers vegna var það hægt að etja milljónum manna út í að drepa aðrar manneskjur og sannfæra um leið alla um að þetta væri réttlætanlegt til að skapa betri heim. Oftast voru það hundgamlir karlar sem komu þessu af stað og kannski bara fyrir það að það bærðust í hausnum á þeim einhverjir stórveldisdraumar. Karlar sem lykta bæði af táfýlu og skítalykt eins og gamlir karlar gera og eru jafnvel komnir með elliglöp líka. Nú þegar þetta er skrifað þá sjáum við þetta ljóslifandi fyrir framan okkur með þetta viðrini sem nú er við stjórn í Bandaríkjunum og fyrirbærið sem á að heita forseti Rússlands. Þjóðhöfðingi sem stendur fyrir því að grýta þeim sem ekki eru honum sammála út um glugga til að losna við þá. Á sama tíma standa milljónir manna hjá, annað hvort fullir aðdáunar eða þora ekki að segja nokkurn skapaðan hlut vegna þess að þá verður þeim grýtt líka út um glugga. Þetta eru ekki ósvipaðar aðferðir og tíðkast hjá glæpamönnum í skáldsögum sem svífast einskis þegar þeir eru að kljást við andstæðinga sína.

Eftir þessa lífsreynslu mína þarna forðum þegar ég var aðeins sextán ára gamall má segja að heimsmynd mín hafi breyst töluvert. Sú mynd hefur frekar styrkst með aldrinum og en þótt ég sé komin á áttræðisaldur þá sækist ég en í að lesa um þennan skelfilega atburð sem reið yfir heiminn um miðja síðustu öld. Reyndar má segja að á mínum líftíma hafi verið stöðugur ófriður einhvers staðar í heiminu og eftir tilkomu sjónvarpsins hafi maður séð þetta í beinum útsendingum. Síðasta fíflið er greinilega ekki fædd sem heldur að ágreynismál leysist með því að munda byssurnar. Þegar það rann upp fyrir mér þessi skelfing sem heimurinn gekk í gegn um á síðustu öld hef ég hugsað mikið um hvort sá lærdómur hafi ekki verið nægur til að það mundi ekki endurtaka sig. Reyndar voru þjóðir heims mjög ákveðnar stuttu eftir þennan hrylling að svona mætti ekki fara aftur. Þær jafnvel tóku sig saman og gerðu í því að svo yrði ekki. Eftir stríðið voru Sameinuðu þjóðirnar stofnaðir og fyrsti vísir af Evrópska Efnahagsbandalaginu sem var Kola og stálbandalag Evrópu. Reyndar hefur mér fundist að Sameinuðu þjóðirnar vera misheppnaður félagsskapur eingöngu vegna þess að fimm stærstu þjóðirnar eða þær sem báru sigur í stríðinu hafa þar neitunarvald. En það vald hefur orðið til þess að tvær stærstu þjóðirnar, Bandaríkin og Rússland hafa skipst á að stöðva mál til skiptis eins og þær séu að spila borðtennis. Oftast er það þannig að ef Bandaríkin eru sammála um eitthvað þá er Rússland á móti þannig að þetta virðist vera tilgangslaus stofnun.

Ég held að það hafi verið í kring um 1994 eða þegar umræðurnar voru sem heitastar um hvort Ísland gerðist aukaaðili að Evrópska efnahagssvæðinu með EES samningunum að ég féll fyrir þessari Evrópsku hugsjón. Það er að segja, ég gerðist ákafur stuðningsmaður þess að Íslendingar gerðust fullgildir aðilar að Evrópusambandinu. Þegar mér varð ljóst hver tilgangurinn var og þessi friðarhugsjón sem lá þarna að baki þá fannst mér eins og þetta væri akkúrat rétta aðferðinn til þess að koma á friði á milli þjóða. Hvað er rökréttara en að opna landamæri þjóðríkja fyrir frjálsri för fólks þar sem það getur starfað eða menntað sig eins og því þóknast. Eða að þjóðir bindist samtökum í því að deila bæði þeim náttúrugæðum og sínu fullveldi með öðrum. Eða frelsið sem felst í því að starfrækja fyrirtæki hvar sem er á svæðinu og búa hvar sem er. Enda voru Íslendingar margir hverjir fljótir að taka við sér eftir að þessir möguleikar opnuðust. Þeir bæði nýttu sér þann möguleika að starfrækja fyrirtæki á svæðinu þar sem það hentaði og völdu sér búsetu þar sem var hlýrra loftslag. En það sorglegasta við þetta er á meðal þeirra er jafnvel fólk sem hatast út í Evrópusambandið og er þeirra skoðunar að við Íslendingar eigum ekkert erindi í þann félagsskap.

Þegar þetta er skrifað þá stendur fyrir dyrum sú ákvörðun stjórnvalda að spyrja þjóðina hvort henni hugnast að hefja viðræður um fulla aðild að sambandinu. Á samri stundu verður maður vitni af einhverum furðulegum samræðum, ef samræður geti kallast, af kostum eða göllum á því að tengjast þessum félagsskap. Andstæðingarnir fullyrða hverja þvæluna eftir aðra eins og það að þetta sé eins og brennandi hús sem ekki sé komandi nálægt. Eða að þessi félagsskapur bíði bara eftir að við gerumst aðilar til þess að hirða af okkur allar auðlindir sem Íslenska þjóðin á og það sé ekkert um að semja. Auðvita veit maður að þessi málflutningur er ætlaður til þeirra sem eru sömu skoðunar en þar virðist hann renna niður hindrunarlaust. Þarna virðist vera gagnlaust að varpa fram þeim spurningum hvar mesti bruninn er, hvort hann sé í Kaupmannahöfn eða Stokkhólmi. Eða hvar sú þjóð sé af þessum tuttugu og sjö sem eru fullgildir aðilar sem búið er að hirða af allar auðlindir. Öll svör við svona spurningum virðast drukkna í einhverju orðagjálfri eða kjaftæði um fiskinn sem hirtur var af Bresku þjóðinni eða makríl sem syndir inn og út úr Íslenskri fiskveiðilögsögu.

Þegar ég verð vitni af svona kjaftæði í einhverjum fjölmiðlinum þá minnir það mig á gamla konu sem ég kynntist fyrir löngu norður í landi. En svo háttaði til að ég var búsettur í norðlenskri sveit um nokkra ára skeið. Þar komst ég í kynni við margt ágætisfólk þótt viðhorf þeirra kæmi mér stundum á óvart. Þar á meðal var gömul kona sem var búsett á einum sveitabænum og hafði verið þar allt sitt líf. Þegar hún frétti að ég væri ættaður úr Reykjavíka þá horfði hún á mig með sambland af vorkunn og undrun í andlitinu en sagði svo með miklum alvöruþunga. „Jæja, þangað myndi ég nú aldrei fara, því þar yrði ég drepinn.“ Á þeirri stundu þegar hún sagði þetta varð ég kjaftstopp og svaraði þessu ekki, kannski líka fyrir að ég þekkti ekki þetta fólk svo mikið. Seinna eftir að ég kynntist því betur og var farin að tala við það á léttari nótum stríddi ég stundum þeirri gömlu. Ég sagði henni að til Reykjavíkur skyldi hún aldrei fara vegna þess að þar yrði hún drepin. Það væri nefnilega vinsælt sport þarna fyrir sunnan að skjóta gamlar norðlenskar sveitakerlingar í Ártúnsbrekkunni þegar þær ætluðu að koma í bæinn. Ég man reyndar eftir einni sögu í viðbót um fáránleikann sem ég heyrði stundum þarna. Ungur maður sem ég kynntist og var uppalinn í sveitinni sagði mér eftir að hann hafði skroppið til Reykjavíkur í nokkra daga með félögum sínum að hann hefði rétt sloppið heim aftur áður en hann drukknaði. Þegar ég spurði hann nánar út í það sagði hann mér að það hefði rignt svo mikið að hann hefði endanlega drukknað ef hann hefði verið þar mikið lengur. Eftir að ég hafði hlustað á þennan unga mann um stund þá komst maður að því að hann hefði verið alin upp í þeirri trú að það stytti aldrei upp fyrir sunnan. Hann var einfaldlega forritaður þannig af sínum norðlensku foreldrum fyrir lífstíð og það myndi ekki breytast.

Þessar sögur sem ég hef dregið fram hérna eru ekki ósvipaðar fáránleikanum sem maður heyrir stundum í andstæðingum Evrópusambandsins. Þeirra málflutningur er oftast settur þannig fram að Ísland sé eitt land og Evrópusambandið annað. Þar er engin munur gerður á löndum innan sambandsins, hvort sem það heitir Danmörk eða Finnland, eða Malta og Portugal. Síðan eru dregnar fram einhverjar meðaltalstölur af atvinnuleysi frá öllum löndunum tuttugu og sjö sem eru þarna innanborðs og spurt í forundrun hvort við viljum virkilega hafa þetta svona. Auðvita er öllum samanburði sleppt sem gæti verið okkur Íslendingum hagstæður einfaldlega vegna þess að það passar ekkert inn í áróðurinn. Eins og ég minntist á í byrjun á þessum skrifum, þá er um þessar mundir áætlanir ríkisstjórnarinnar að spyrja þjóðina hvort hún sé fús til þess að halda samningaviðræðum áfram við Evrópusambandið um inngöngu. Í sannleika sagt er erfitt að ímynda sér að einhver persóna á Íslandi finnist þetta ósanngjörn spurning eða ekki lýðræðisleg. En, jú takk, andstæðingar aðildar voru fljótir að koma með þann mótleik að auðvita ætti spurningin að hljóða þannig hvort við vildum virkilega tengjast þessum samtökum vegna þess að þar væri ekkert um að semja. Hvort við sæjum það ekki að þetta væri brennandi hús sem við ættum ekkert erindi inn í. Að varpa fram þeirri spurningu hvort þeir viti það ekki að allar þjóðir hafi einhverja sérsamninga við sambandið er vita gagnlaust einfaldlega vegna þess að því er svarað með þvælu.

Eins og þið getið lesið út úr þessum skrifum mínum hérna er ég ákafur stuðningsmaður þess að Ísland gerist fullgildur aðili af Evrópusambandinu. Sá stuðningur er aðallega fólgin í þeirri friðarhugsun sem varð til þess að sambandið var stofnað og reyndar fleiri kosta sem geta fylgt því. Hins vegar virðist sú spurning ein vera meðal andstæðinga aðildar hvort við höfum fjárhagslegan gróða af því eða ekki. Það virðist ekki vera vottur af þeirri hugsun í þeirra kolli að tilgangur Evrópusambandsins sé að koma í veg fyrir ólýsanlegan hrylling sem svo sannarlega reið yfir heiminn á síðustu öld. Þið verðið að fyrirgefa, en mér dettur stundum í hug hvort þessir aðilar séu virkilega sá hópurinn sem ekki hefur getað lesið sér til gagns í Íslensku samfélagi. Og ef það er svo þá er satt að segja furðulegt að honum hafi aldrei verið sagt frá þeim mannlega harmleik sem heimstyrjaldirnar tvær á síðustu öld leiddu af sér. Sem eitt lítið dæmi um þetta er umræður sem ég hlustaði á í stjórnmálaþættinum Silfrinu nú fyrir skömmu þar sem málið var hvort Ísland ætti heima í Evrópusambandinu eða ekki. Þar tókust á maður sem hafði þann bakgrunn að vera fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins og kona sem var stjórnmálaprófersor við Háskóla Íslands. Þarna var maðurinn í þessum þætti sá sem var á móti aðild en konan fylgjandi og þarna kom aldrei til umræðu af hverju Evrópusambandið var stofnað. En þessar samræður, ef samræður geti kallast, fóru fram á mjög hefðbundin hátt og undirstrikuðu en frekar hve tilgangslausar þær eru. Maðurinn hélt fram sínum hefðbundnum fyrirlestri um brennandi hús og að þetta bandalag hefði þann eina tilgang að opna faðminn fyrir okkur Íslendinga í því skyni að komast yfir fiskveiðiauðlindir okkar. Og okkar eina hlutverk væri að standa vörð um hagsmuni okkar og þetta væri bara spurninginn hvort við græddum í inngöngu eða ekki. Það virtist ekki vera til í hans hugarheimi sú staðreynd að hvatinn að stofnun þessa sambands hafi verið ófriður á milli þjóða sem leiddi af sér að næstum hundrað milljónir manna var drepin.

Þessa daganna þegar ég er að skrifa þessar línur er ég jafnframt að lesa bók sem út kom á síðasta ári og heitir, Helförin. Þessi bók er skrifuð af Breskum sagnfræðingi sem heitir Laurence Rees og er afrakstur margra ára rannsókna sem höfundur hefur lagst í um helförina. Þarna fer hann mjög nákvæmlega út í aðdragandi að þessum skelfilega atburði og veltir fyrir sér spurningunni hvernig í ósköpunum var hægt að fá margra milljóna manna þjóð til að taka þátt, eða standa steinþegjandi hjá, á meðan þessi voðaverk voru framinn. Ég gat ekki af því gert að spyrja sjálfan mig aftur og aftur á meðan ég var að lesa bókina hvort einhver möguleiki væri á því að svona gæti gerst aftur. Því miður þurfti ég ekki að hugsa mig lengi um þessa spurningu til þess að komast að því að það gæti vissulega verið. Það er ekki nóg með að sjá ýmis merki þess hjá þjóðum sem við höfum ávallt litið á sem mestu lýðræðissamfélög í veröldinni, heldur eru greinileg merki þess í okkar litla samfélagi. Uppgangur hægri öfgaafla í Bandaríkjunum blasir við öllum þar sem fólk er dregið í dilka og flokkað niður í æskilegar persónur og óæskilegar. Eins sjáum við á Íslandi stjórnmálaflokk sem hefur það aðallega á sinni stefnuskrá að byggja upp andúð á erlendu fólki sem hér hefur tekið sér búsetu. En svo virðist vera að það skipti engu máli hvort Íslensk fyrirtæki hafi óskað eftir að fá þetta fólk hingað í vinnu eða að það hafi komið hingað sem flóttamenn. Nú reikna ég með að engin velkist í vafa um að ég er að tala um Miðflokkinn sem um þessar mundir eykur fylgi sitt svo um munar í skoðanakönnunum. En þessi flokkur gerir út á það að telja fólki trú um að útlendingar sem komnir eru inn í Íslenskt þjóðfélag séu afætur og taki frá okkur gæði sem okkur er ætlað. Mér finnst þetta vera eins og þetta stjórnmálaafl sitji við hlandfor og sé að fiska atkvæði, eða maður ætti kannski að segja skítseyði.

Sem dæmi um hvernig þessi eitraði málflutningur sem kemur frá þessum stjórnmálaflokki sígur inn í hugarheim fólks hér á landi má heyra um allt samfélagið. Nú fyrr í vetur fórum við hjónin á heilsugæsluna hérna í Hafnafirði til að fá sprautu gegn allskonar umgangspestum sem voru farnar að bera á í samfélaginu. En öllu eldra fólki var boðið upp á þetta því að kostnaðarlausu. Nú þar sem við sátum þarna á biðstofunni og biðum eftir að röðin kæmi að okkur komst ég ekki hjá því að heyra tal tveggja aldraðra kvenna sem sátu þarna líka. Ég heyrði þegar önnur þeirra sagði við hina. „Skyldi maður þurfa að borga fyrir þessa sprautu.? Hin konan svaraði þessari spurningu í kjölfarið og fullvissaði sessunaut sinn um að þess þyrfti örugglega ekki. Hin konan andvarpaði feginsamlega um leið og hún tautaði fyrir munni sér. „Nei, ég hélt að þetta væri bara í stíl við allt annað, að við Íslendingar þyrftum að borga fyrir þjónustuna í heilbrigðiskerfinu þegar útlendingarnir geti gengið þar út og inn án þess að þurfa borga neitt.“ Sessunautur hennar tók undir þessi orð og tautaði til baka að þetta væri alveg galið að svona væri komið fyrir okkur Íslendingum. Þessar konur sem þarna spjölluðu, sátu þarna í biðstofunni gengt mér og ég gat ekki annað en gjóað á þær augunum eftir þessar samræður. Báðar litu þær út eins og dæmigerðar ömmur gera, góðlegar og fjarstæðukennt að þær vildu nokkrum manni illt gera. Þetta voru einfaldlega saklausar manneskjur sem eitrið úr munni lýðskrumaranna hafði náð að síast inn í vitund þeirra.

Í bókinni Helförinni fer höfundur mjög ítarlega í upphaf Nasistaflokksins í Þýskalandi og hvernig Hitler tókst að ná tökum á þjóðinni og sameina hana í andúð á Gyðingum. Ég reikna með að þjóðfélagsástand í Þýskalandi á þessum tíma hafi hjálpað honum að byggja upp þetta hatur. Atvinnuleysi var mikið og almenningur átti erfitt með að ná endum saman. Auk þess höfðu sigurvegarar fyrri heimstyrjaldar lagt svo miklar stríðsskaðabætur á herðar Þjóðverja sem líka kom illilega niður á almenningi. Auðvita tókst Hitler að klína þeirri sök á Gyðingana vegna þess að það er gömul saga og ný að stjórnmálamenn eru mjög snjallir við að finna þá sem hægt er að kenna um, sem miður fer. Nú er ég sannfærður um að flestir af því venjulega fólki sem stóð á torgum og hlustaði á foringjann flytja hatursboðskap sinn, hafi nokkurn tímann dottið það í hug að drepa nokkra mannlega veru. Því hefur heldur ekki dottið í hug að þau væri stíga fyrsta skrefið og styðja við einhvern mesta hrylling sem mannlegar verur gátu framið í mannkynssögunni. Kannski má segja að fólkið sem stóð forðum og gleypti í sig þennan viðbjóðslega hatursboðskap um Gyðingana hafi ekki haft hugmynd um hvað þetta gæti leitt af sér. Það hafði ekki neina hryllilega sögu í vitund sinni sem hefði átt að vara það við hvað svona eitraður málflutningur gæti leitt af sér. En, hvernig er með fólkið á Íslandi sem sogast að hatursáróðri Miðflokksins um óæskilegt fólk sem sé að hirða af því einhver gæði sem það sjálft hefur meiri rétt á. Eða fólkið sem mæddir á Austurvöll og drekkur í sig hatursboðskap einhverja samtaka sem kalla sig, Ísland þvert á flokka. Það hefur kannski aldrei heyrt talað um þennan voðaatburð sem skeði fyrir rúmum áttatíu árum síðan þegar fólki var ekið í útrýmingarbúðir eins og gert er með sláturfé á Íslandi. Hámarki er svo náð þegar fólk heldur ekki vatni af hrifningu yfir einhverjum heilalausum fíflum í svörtum peysum sem þykjast vera á einhverju foreldrarölti í miðbænum til að passa upp á að útlendingar hagi sér skikkanlega. Í bókinni Helförinni er svipuð lýsing á Nasistahópunum í Þýskalandi sem fóru um í borgunum og skemmdu verslanir og aðrar eigur Gyðinga. Þar var fyrsta skrefið stigið.

Stundum hefur það komið fyrir að ég hef tekið þátt í umræðum þar sem spurningin er hvort Ísland eigi að gerast fullgildur aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Oftast hafa þær samræður verið til einskis ef um er að ræða viðmælendur sem einu sinni hafa bitið það í sig að Evrópusambandið sé af hinu illa og þar sé ekkert gott að hafa. Í einum slíkum samræðum lét ég það út úr mér að stór ástæða þess að ég væri fylgjandi aðild væri þessi friðarhugsun sem lægi þarna að baki. Þótt einhver ár séu nú liðin frá þessum samræðum þá er mér mjög minnisstæð viðbrögðin við þessu frá þessum tveimur mönnum sem ég átti í orðastað við. Í fyrsta lagi fóru þeir að hlægja og síðan eftir að þeir gátu talað fyrir hlátri þá spurði þeir mig í forundran hvort ég væri virkilega svona mikið barn. Hvort ég sæi það ekki að þetta samband væri ekkert annað en gróðrarmaskína fyrir útvalda elítu í heiminum og við Íslendingar ættum ekkert erindi þangað, nema jú auðvita ef við gætum grætt á því líka. Þessi viðbrögð sem ég fékk við þessum hugmyndum mínum eru nokkuð dæmigerð á Íslandi og kannski ástæða þess að umræðan snýst bara um gróða. Hitt er auðvita bæði barnalegt og heimskulegt að ræða um þessar milljónir sem voru drepnar á sínum tíma, það er eins og skítur á priki.

Höfundur er eftirlaunaþegi.