Hversu oft þarf að kveikja í?

Á Alþingi árið 2021 fékk ég samþykkta þingsályktunartillögu um alhliða úttekt á starfsemi vist- og meðferðarheimila á Íslandi. Þingsályktunartillögur eru eins konar viljayfirlýsing af hálfu löggjafarvaldsins.

Með tillögunni var lagt til að ráðherra myndi setja á fót sérstaka nefnd sem myndi framkvæma alhliða úttekt á starfsemi vist- og meðferðarheimila á Íslandi. Nefndin átti að framkvæma rannsókn á öllum vist- og meðferðarheimilum barna og fatlaðra einstaklinga sem starfrækt hafa verið af ríkinu, sveitarfélögum, félagasamtökum og einkaaðilum svo langt aftur sem fyrirliggjandi gögn og upplýsingar gæfu tilefni til. Fyrrverandi vistfólki átti að vera gert kleift að koma til nefndarinnar ábendingum og kvörtunum vegna meðferðar sem þau urðu fyrir á slíkum heimilum.

Í greinargerð með ályktuninni sagði svo:

„Liðna öld hafa á Íslandi verið starfrækt mörg vistheimili fyrir börn og fatlaða einstaklinga. Á undanförnum árum og áratugum hafa ítrekað verið sagðar fréttir af því að vistfólk á slíkum heimilum hafi þurft að þola slæma meðferð og oft verið beitt ofbeldi af hálfu þeirra sem störfuðu þar. Vegna fjölda frétta af slæmri meðferð og ofbeldi í garð vistfólks verður að líta svo á að um kerfislægt vandamál hafi verið að ræða frekar en einstök og afmörkuð tilvik.”

Málið um Bakkakot hefur eflaust ekki farið fram hjá neinum síðastliðnar vikur. Og öll virðast vera rosalega hissa. Hissa á hvernig svona geti eiginlega gerst og afhverju sagði enginn neitt. Svo eru sumir sem gjörsamlega afneita að nokkuð slíkt hafi yfirhöfuð átt sér stað. Sannleikurinn er sá að það voru mörg sem sögðu frá, en það var þaggað niður til þess að tryggja að tilteknir aðilar innan kerfisins myndu halda vinnunni sinni eða að einhverjir pólitíkusar gæti haldið áfram að fara með völdin. Börn fengu ekki að njóta vafans því að fullorðna fólkið vildi halda í völdin.

Ráðafólk horfir nú sorgmætt inn í myndavélarnar og segja að nú verði allt gert til þess að komast til botns í þessu máli og að nú skuli sko aldeilis tekið á málunum.

En ætti þetta í raun að koma ráðafólki svona mikið á óvart? Árið var 2021 þegar þessi þingsályktun var lögð fram. Á þeim tíma voru það mörg mál komin fram er vörðuðu vistheimili að þáverandi ríkisstjórn eða þeirri sem kom á eftir hefði verið í lófa lagið að taka þessa þingsályktun til sín og byrja rannsókn strax.

Hversu mörg líf þurfum við að missa, hversu margar barnæskur þarf að eyðileggja og hversu oft þarf fullorðið fólk að stíga fram og lýsa hræðilegum aðbúnaði í úrræðum sem áttu að vera til þess að veita þeim og foreldrum þeirra stuðning.

Það hefur legið fyrir nægilega lengi að um kerfislægt vandamál sé að ræða. Það ætti ekki að dyljast neinum sem vill sjá það. Hvað ætlar ríkið og sveitarfélög að gera í því? Þetta mun allt koma upp á yfirborðið fyrr en seinna, ætla ríki og sveitarfélög að taka ábyrgð á því núna eða halda áfram að vera í afneitun?

Hægt er að nálgast þingsályktunartillöguna hér.

Höfundur er frambjóðandi í prófkjöri Pírata í Reykjavík.