Tengsl, tími og traust: Reynslusaga úr móttökubekk í Kaup­manna­höfn

Íslenskt skólakerfi stendur á mikilvægum tímamótum. Þótt ég sé búsett í Kaupmannahöfn og starfi þar, fylgist ég náið með umræðunni um menntamál á Íslandi, enda brenna sömu spurningar á okkur öllum sem sinnum fjölbreyttum nemendahópum. Á undanförnum árum hefur nemendum með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn fjölgað hratt. Þessari þróun fylgja áskoranir sem mikilvægt er að mæta af fagmennsku og mannúð. Það er dýrmætt að auðga skólasamfélagið með ólíkum reynsluheimum en á sama tíma verður að tryggja að skólasamfélagið sé í stakk búið til að mæta nemendum þar sem þeir eru staddir.

Á Íslandi virðist ekki ríkja einhugur um hvaða leiðir séu bestar til að styðja við farsæla inngildingu þessara barna. Á að leggja áherslu á sérhæfða móttökubekki, stofna sérstaka móttökuskóla eða velja beina inngildingu þar sem nemandi fer strax inn í almennan bekk með stuðningi? Allar þessar leiðir hafa sína kosti og galla, en mín reynsla sem kennari í móttökubekk í Kaupmannahöfn hefur kennt mér er að mikilvægast af öllu er að hafa svigrúm og tíma til að byggja upp traust áður en eiginleg bókleg kennsla hefst.

Breiður hópur og ólíkar þarfir

Í móttökubekk er nemendahópurinn afar fjölbreyttur. Í einum og sama hópnum, sem miðast við að hámarki 12 nemendur, situr kannski barn sem hefur átt reglulega skólagöngu í heimalandinu og les reiprennandi á sínu móðurmáli. Við hlið þess situr svo annað barn, kannski tveimur árum eldra, sem hefur búið við rofna skólagöngu vegna stríðsátaka eða flótta.

Sum börn kunna leikreglur skólans; þau mæta á réttum tíma, rétta upp hönd, sitja kyrr og kunna að nota skriffæri og tölvu. Önnur standa frammi fyrir því að þurfa að læra sjálft nemenda hlutverkið samhliða nýju tungumáli. Sum eru snögg að tileinka sér nýjan skólabrag á meðan önnur berjast við óróleika og óöryggi í nýju umhverfi og eiga þ.a.l. erfitt uppdráttar.

Öryggið kemur á undan málfræðinni

Ég kenni í móttökubekk á miðstigi. Börnin í mínum bekk eru á aldrinum 10 - 13 ára. Ég gleymi seint drengnum, sem varla komst inn fyrir þröskuldinn þegar hann byrjaði. Hann lá með höfuðið fram á borðið og leit flóttalega í kringum sig. Hann rétti ekki úr sér og ég náði engu augnsambandi við hann . Hann átti erfitt með að tjá sig á móðurmálinu og var því líka óöruggur gagnvart samlöndum sínum. Hvernig kennir maður barni sem er svo örmagna á líkama og sál?

Í slíkum tilfellum verður maður að velja öryggið fram yfir kennsluáætlanir. Fyrstu mánuðina lærði hann ekki mikla dönsku en hann lærði að ég væri fullorðin manneskja sem vildi honum vel.

Að mæta öllum í senn

Starfið í móttökubekk krefst stöðugrar samþættingar og einstaklingsmiðunar. Á meðan einn nemandi æfir sig í að tengja hljóð og stafi, er annar að lesa eða skrifa stutta texta og æfa setningaskipan. Áskorunin felst í því að halda ekki aftur af þeim sterku en týna samt ekki þeim sem eru rétt að stíga sín fyrstu skref.

Verkefnið er krefjandi og tíminn er naumur. Þess vegna er mikilvægt að þetta sé ekki verkefni eins kennara heldur alls skólasamfélagsins. Í mínum skóla erum við í nánu samstarfi við umsjónarkennara, sérkennsluteymið og stjórnendur. Við ræðum líðan, félagsleg tengsl og námsleg markmið reglulega, oft á skipulögðum fundum.

Samstaða um inngildingu

Starfið í móttökubekk er í senn tengslavinna, kennslufræði og skipulagning. Það krefst þolinmæði og sveigjanleika. En umfram allt krefst það þess að við sem samfélag áttum okkur á því að á bak við hvert nýtt orð liggur dýrmæt tengslavinna.

Hvort sem við veljum móttökubekki eða beina inngildingu á Íslandi, þá verður fjármagn og mönnun að fylgja svo við getum sinnt þessum mikilvæga hópi af þeirri reisn sem hann á skilið. Við megum ekki láta fagfólkið okkar upplifa að það sé eitt á báti í þessu stóra verkefni.

Árangursrík inngilding er sameiginlegt átak.

Höfundur er ráðgjafi og kennari í móttökubekk í Kaupmannahöfn.